MAKIYA-SAN

In het artikel "Makiya-san maakte haar verloving uit' schreef uw Japanse correspondent Paul Friese (NRC Handelsblad, 27 maart) over de manier waarop Japanse vrouwen, nog zoveel meer dan mannen, als het ware als bonsaiboompjes "besnoeid' en klein gehouden worden. Daarin ontbreekt nog een wetenswaardigheid, namelijk de uitdrukking Christmas cake. Zoals een kerstcake slechts tot de 25ste december het aanschaffen waard is, zo is ook de Japanse vrouw voor het huwelijk slechts interessant tot haar 25ste levensjaar. Aldus de volksmond.

Het is voor Japanners niet zo vreemd om aan een buitenlandse uitdrukking een eigen betekenis te geven. Met een Dutch wife wordt een opblaasbare sekspop bedoeld. Een feminist is gewoon iemand die vriendelijk is tegen vrouwen.

Het is moeilijk te doorgronden waarom hoger opgeleide vrouwen weinig kans hebben op succes op de arbeidsmarkt zonder te weten wat een Japanse hogere opleiding betekent. Aan universiteiten is het grote probleem het slagen voor het toelatingsexamen. Als men eenmaal binnen is, kan men zich meestal al als afgestudeerd beschouwen. Mensen die rechten hebben gestudeerd, belanden vaak in de verkoop. In Japan gelooft men in "on the job training' (daarom bezoekt niemand graag een jonge dokter). Bedrijven investeren doorgaans veel in een nieuwe werkkracht. Vrouwen die afstuderen, zijn "al' 22 of 23 jaar oud en voelen ongetwijfeld wat van de druk om te gaan trouwen. Het is voor een bedrijf niet interessant om in zo'n vrouw te investeren als ze toch binnen korte tijd weer vertrekt. Daar tegenover staan de mannen, van wie een levenslange toewijding kan worden verwacht.

Het lot van creatieve en intelligente vrouwen (en mannen) in Japan valt diep te betreuren indien men waarde hecht aan de ruimte om de eigen persoon te ontwikkelen. Maar die ruimte bestaat niet en wordt doorgaans ook niet als nodig ervaren, want men is immers al "besnoeid'. Hoewel ik tijdens mijn verblijf van zes jaar in Japan vrij veel mensen tegengekomen ben die een muziekinstrument konden bespelen, kan ik me niemand herinneren die spontaan een zelf verzonnen stukje kon spelen. Zo is ook op het internationale vlak een vernieuwende toonzetting uit Japan niet te verwachten.