Balkan en Kaukasus

NOG EVEN EN F-16's en Mirages beheersen het luchtruim boven Bosnië. En patrouillevaartuigen van Europese NAVO-landen onderscheppen op de Donau voor Servië bestemde contrabande. Langzamerhand zou het de Servische leiders, nationaal, regionaal en lokaal, duidelijk moeten worden dat hun spel is uitgespeeld. Heel behoedzaam trekt de internationale gemeenschap de wurgband van sancties aan, maar aangetrokken wordt hij.

Voor bestandsschendingen, nu weer in Sarajevo en Srebrenica, en voor misdaden tegen de menselijkheid zullen die leiders ter verantwoording worden geroepen. Hun tijd is schaars geworden.

De tegen Servië gerichte, escalerende resoluties van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties zijn mogelijk geworden dank zij consensus tussen de permanente leden van de raad. Geen van hen heeft een veto uitgesproken. Rusland heeft zelfs en steeds opnieuw, zij het na de nodige aarzeling, die resoluties gesteund. Servische leiders die de strijd nog willen volhouden anders dan gehandicapt door een ernstige vorm van bewustzijnsvernauwing, moeten hun hoop hebben gevestigd op politieke veranderingen in Moskou, op het aan de macht komen van de anti-hervormingsgezinden waar Servië zijn vrienden weet. Maar het is precies die voor de wereld kwade kans, die de hand van de internationale gemeenschap forceert.

ALS ER AL een mogelijkheid bestaat om aan de oorlog in Bosnië een eind te maken en stabiliteit terug te brengen op de Balkan, dan is haast geboden. Daartoe noodzaakt de labiele toestand in Moskou, maar ook de toenemende onrust in Turkije over het lot van de islamitische gemeenschappen op de Balkan. Niet alleen de moslims van Bosnië, maar ook die in Servië zelf en in de voormalige autonome provincie Kosovo dreigen met de Servische furie te maken te krijgen, voorzover dat niet al het geval is. Turkije heeft zijn bondgenoten herinnerd aan de historische banden die het met deze gemeenschappen heeft en het heeft duidelijk gemaakt dat hun lot de Turken niet onverschillig is. De internationale interventie in Bosnië moet resultaten opleveren, wil men de Turken nog langer op afstand kunnen houden.

De weer in volle hevigheid uitgebroken oorlog tussen Armeniërs en Azeri's vormt een extra complicatie in de broze betrekkingen tussen de omliggende landen. Korte tijd heeft het de schijn gehad dat dank zij Turks-Armeense en Russisch-Azerische contacten duurzame vrede in dit gebied een kans zou krijgen. De hevigheid waarmee de strijd is opgelaaid, wijst intussen in een andere richting. Turkije zou zeker een Azerische nederlaag willen voorkomen en een definitief met militaire middelen afgedwongen verbinding tussen Armenië en de Armeense enclave in Azerbajdzjan, Nagorny Karabach, zou zo een nederlaag zijn. Maar Moskou zal op rechtstreekse Turkse bemoeienis waarschijnlijk niet lakoniek reageren, ook al loopt het traditiegetrouw niet over van vriendschappelijke gevoelens voor de Armeniërs. Ten slotte heeft Jeltsin de VN al eerder om volmachten gevraagd om orde op zaken te mogen stellen in het gehele gebied van de Gemeenschap van Onafhankelijke Staten.

ZO ZIJN geleidelijk aan de politieke ingrediënten verzameld voor een volwassen internationale interventie in Bosnië. Zo lang het ging om een schending, zij het op grote schaal, van de mensenrechten heeft de internationale gemeenschap zich beperkt tot humanitaire hulp. Nu de gevaren voor de internationale vrede op de Balkan en in de Kaukasus met de dag toenemen, wordt de kans op korte metten reëel. Maar in Servië is die rekening kennelijk nog niet opgemaakt.