Kleine dosis cynisme

IN DE STRIJD om de macht over de verzorgingsstaat worden de messen geslepen.

Over een maand beginnen de openbare verhoren in de parlementaire enquête naar uitvoering van de sociale zekerheid. In die uitvoeringsmachine maken de organisaties van werkgevers en werknemers de dienst uit. De uitvoering van de Ziektewet, de WAO en de Werkloosheidwet, samen goed voor een omzet van vijftig miljard gulden per jaar, wordt beheerd door de sociale partners. Het parlementaire onderzoek draait om de vraag hoe het mogelijk is geweest dat de sociale zekerheid zo dramatisch uit de hand is gelopen.

De enquêtecommissie beschikt sinds vorige week over een kroongetuige: W.J. Beek, oud-manager bij Unilever en sinds hij in de WAO is geduwd deeltijdhoogleraar in Amsterdam en Delft. Beek zegt glashard wat betrokkenen hooguit besmuikt onweerlegd laten, maar nooit rechtstreeks bevestigen: de sociale partners hebben op grote schaal en gecoördineerd misbruik gemaakt van de WAO om arbeidskrachten af te stoten, en informeel hebben werkgevers en werknemers daarover afspraken gemaakt.

De verdedigingslinie van de sociale partners tegen deze aanval begint zich ook af te tekenen. Inderdaad, werknemers kwamen soms erg gemakkelijk in de WAO terecht, maar het ging om incidenten en het was voor alle betrokkenen de beste oplossing in de jaren zeventig, toen de Nederlandse industrie een ingrijpend proces van sanering doormaakte. De vakbeweging keek naar de uitkering, die bij arbeidsongeschiktheid hoger was dan bij ontslag. De werkgevers gebruikten het vangnet van de WAO om de factor arbeid te vervangen door machines. Het was een fenomenaal succes: de afrekening van 25 jaar WAO bestaat uit negenhonderdduizend arbeidsongeschikten, die al dan niet tegen hun zin aan de kant zijn gezet. De samenleving draait voor de kosten op.

DE PARLEMENTAIRE enquête zal naar het zich laat aanzien geen einde maken aan het oneigenlijk gebruik van de sociale wetgeving voor saneringsoperaties in het bedrijfsleven. Na de rationalisatie in de industrie staat de Nederlandse economie de komende jaren voor ingrijpende saneringen in de dienstensector. Door de opmars van de elektronica zullen werknemers bij banken, verzekeraars en andere arbeidsintensieve dienstverlening overtollig raken. Met de ervaringen van de afgelopen jaren vergt het slechts een kleine dosis cynisme om te verwachten dat over tien jaar een nieuw onderzoek naar misbruik van de sociale wetgeving kan worden opgezet.