"Grote kerels zijn bang omdat ze zich niet meer veilig voelen'

SITTARD, 6 APRIL. De rust is nog lang niet weergekeerd in de penitentiaire inrichting De Geerhorst in Sittard. “De schrik zit er nog flink in. De hele dag heb ik tegen grote kerels aan zitten praten die bang zijn, omdat ze zich niet meer veilig voelen”, zegt P. Porters, hoofd van de afdeling langgestraften in de Geerhorst en vertegenwoordiger van de AbvaKabo in de landelijke bijzondere commissie voor justitiepersoneel. Het liefst had hij zijn bezoeker laten zien hoe het binnen de muren van de penitentiaire inrichting er werkelijk aan toegaat, maar door een oekaze van het ministerie van gisteren kan dat plan niet doorgaan: “Men wil zo snel mogelijk de zaak laten bedaren.”

Nog geen etmaal na de uitzending van het televisieprogramma Crime Time, waarin twee ex-gedetineerden van de Geerhorst vertelden dat chantage en corruptie onder bewakers aan de orde van de dag waren, werden zaterdag in dezelfde gevangenis drie bewakers door zes gevangenen met zelfgemaakte wapens in gijzeling genomen. Onder de ontsnapten was de man die ervan wordt verdacht in december 1992 bij een overval in Vinkeveen een politieman te hebben doodgeschoten.

Het verhaal van de ex-gedetineerden slaat volgens Porters nergens op: “Pure rancune tegenover justitie van lieden die hun zin niet hebben gekregen. Vooral als er harddrugs in het spel zijn en mensen niet meer in hun behoefte kunnen voorzien, gaan ze de raarste dingen bedenken om medegedetineerden tegen elkaar uit te spelen. Als wij dat in de gaten krijgen en ingrijpen, worden ze rancuneus en gaan ze dat soort verhalen vertellen. Eer je het weet staat de hele beroepsgroep van zesduizend mensen weer eens in een kwaad daglicht, al heb ik het zo erg nog nooit meegemaakt in de achttien jaar dat ik dit soort werk doe.”

Als vakbondsman moet Porters de belangen behartigen van bewakers die door gedetineerden worden beschuldigd van diefstal of corruptie: “Het komt inderdaad wel eens voor dat er een klacht tegen een bewaker wordt ingediend, maar hier is nog nooit een beschuldiging bewezen. Elders in het land is dat sporadisch wel voorgekomen, maar dan praten we over vijftig inrichtingen met in totaal zesduizend bewakers.”

Voor de AbvaKabo is de veiligheid van het bewakingspersoneel een absolute prioriteit geworden. Op een paar krasjes na hebben de drie bewakers die zaterdag werden gegijzeld het er goed afgebracht, maar de volgende keer kan het wel eens echt misgaan, vreest Porters: “We hebben dit jaar in Nederland al bijna evenveel ontsnappingen gehad als in heel 1992. Ik ben bang dat dit niet de laatste van het jaar is geweest. Onder de gedetineerden is bekend dat er nieuwe extra-beveiligde inrichtingen in aanbouw zijn in Vught en Lelystad. Ze weten ook dat die zo worden gebouwd dat je daar niet kunt ontsnappen. Dus denken die vluchtgevaarlijke jongens: als we er nog uit willen, hebben we nu nog de kans. Als we straks worden overgeplaatst naar de nieuwe EBI's, is het te laat.”

Porters pleit daarom voor een overgangsmaatregel zolang de nieuwe EBI's niet klaar zijn: “Die dertig zeer vluchtgevaarlijke gedetineerden die Nederland telt, mogen niet meer met medegevangenen in contact komen. Er doen zich nu situaties voor waarin twee bewakers met vier gevangenen alleen zijn. Als een van hen een bewaker even afleidt, staan de drie anderen tegenover één bewaker, een absolute overmacht dus. Dat kun je voorkomen door die categorie gedetineerden alleen nog individueel te benaderen. Dat betekent wel dat ze in plaats van tien uur nog maar zes of vier uur buiten de cel kunnen blijven, maar dat hoeft niet tot een inhumane situatie te leiden. Ze hebben nog volop persoonlijk contact, alleen niet met medegevangenen, maar met bewakers. Met hen kunnen ze evenveel kaarten, dammen of aan fitness doen. Het hoeft geen cent extra te kosten en het belangrijkste doel waar wij voor vechten, de veiligheid van de bewakers, is dan bereikt.”