Giftige stof verhelpt functionele blindheid

LEIDEN, 6 APRIL. Het College ter beoordeling van geneesmiddelen heeft een preparaat (Botox) goedgekeurd en geregistreerd waarmee in Nederland ruim duizend "functioneel' blinden per jaar kunnen worden geholpen. Het gaat om botuline toxine van het type A.

“Functionele blindheid”, zegt de Leidse neuroloog dr. R.A.C. Roos, die veel onderzoek heeft gedaan naar de werking van botuline toxine, “is een gevolg van de neurologische aandoening "blepharospasme', die wordt gerekend tot de groep van dystonische ziekten. Bij dystonie is sprake van een verhoogde spierspanning, waardoor patiënten ongewild bewegingen maken.”

Dystonie kan in principe alle delen van het lichaam aandoen. Wanneer het blepharospasme de ogen treft behoeft er overigens niets te mankeren aan de ogen zelf. Maar de ringspier om het oog trekt voortdurend samen en er is een verhoogde knipperfrequentie. Op den duur kan de patiënt zijn ogen niet of nauwelijks meer open krijgen.

De oorzaak van blepharospasme is door neurologen nog onbegrepen, maar waarschijnlijk is er sprake van een onbalans tussen de chemische stoffen die via zenuwbanen boodschappen van de hersenen naar de spieren brengen en terug. Wegens die vermeende onbalans werden tot nutoe anti-cholinergica aan deze patiënten gegeven, stoffen die deze balans moeten herstellen door de werking van de spieren te remmen. “Ze werken bij ongeveer de helft van de mensen die aan bepharospasme lijden”, zegt Roos. “De stof heeft echter ook forse bijwerkingen, zoals geheugenverlies. Wanneer met de medicatie wordt gestopt verdwijnen die klachten overigens ook weer.”

Het gebruik van het nu in Nederland geïntroduceerde botuline toxine is zo'n twaalf jaar geleden in de Verenigde Staten bedacht. Het gif dat door bacteriën wordt afgescheiden is de veroorzaker van botulisme. Bij inneming verlammen de ademhalingsorganen, waarop - zonder medisch ingrijpen - de dood volgt. Door de stof sterk verdund in de ringspier rondom het oog te spuiten ontstaat een "verlamming' die de dystonie - de samentrekking dus - juist compenseert.

Het toxine blokkeert het vrijmaken van de overdrachtsstof die de spier prikkelt, zodat de hersenen geen kans meer krijgen de overdaad aan prikkels over te brengen. Na verloop van twee tot drie maanden hebben de zenuwbanen zich vertakt en andere wegen gevonden om de dystonische boodschappen toch bij de spier af te leveren. De patiënt moet na dat "uitspruiten' opnieuw een injectie met de "remmer' botuline toxine halen. Het middel heeft bij ongeveer negentig procent van de patiënten succes en een kuur kost zevenhonderd gulden per jaar.