Alle vreemdelingen in één "kaartenbak'; Kosto: De luide roep om privacy ligt een beetje achter ons

Een nieuw administratie- systeem voor vreemdelingen moet misbruik van sociale voorzieningen tegengaan. Het wordt gekoppeld aan onder meer de computers van gemeenten, Justitie en WVC.

DEN HAAG, 6 APRIL. Vanaf de andere kant van de balie kijkt een zwarte man geduldig toe hoe twee agenten van de Haagse vreemdelingenpolitie worstelen met het inbrengen van zijn gegevens in de computer. “Je hebt een lege procedure erin zitten. Die moet je eerst invoeren”. “Kan ik er dan nog in?” “Dat is in ieder geval weg.” “Maar hoe kan ik er nu weer in?” “Dan moet je wijzigen, maar dat kunnen wij zelf niet.”

Onlangs is bij de politiekorpsen van Den Haag en Eindhoven het Vreemdelingen Administratie Systeem (VAS) in gebruik genomen. In deze elektronische kaartenbak komt alle informatie over een vreemdeling te staan. Elk korps in Nederland kan via een centraal register direct beschikken over de belangrijkste gegevens. Op die wijze moet misbruik van voorzieningen worden bemoeilijkt. Gemeentelijke sociale diensten zullen de gegevens kunnen raadplegen voor ze een uitkering verstrekken.

E.J. Grootaarts, chef van de Haagse vreemdelingenpolitie en nauw betrokken bij de ontwikkeling van het systeem, zegt dat hij een volledige kracht kwijt is met het geven van informatie. “Maar de sociale diensten krijgen alleen te zien waar ze wettelijk belang bij hebben. Dat geldt ook voor de -tig andere instanties die het systeem gaan gebruiken.”

Op het Haagse politiebureau meldt rechercheur N.J. Hagen zich aan op het politienetwerk en het VAS. Hij heeft de bevoegdheid de fout van de twee baliemedewerkers te herstellen. Hij zet het dossier op het scherm door de naam van de nieuwe vreemdeling in te tikken en brengt de correctie aan. Hagen: “Als ik een vriendje legaal zou willen maken, kan dat, maar het systeem legt wel vast dat ik het was.”

Het VAS helpt bij het snel en met minder fouten doorlopen van de procedures. Lijstjes van toegestane antwoorden verschijnen op het juiste ogenblik op het scherm, zoals bij de tientallen redenen van verblijf. De geautomatiseerde administratie is ook belangrijk voor het management. Het VAS geeft antwoord op vragen als: laat alle vreemdelingen van een bepaalde nationaliteit zien, of: alle vreemdelingen die ouder zijn dan 15 jaar, of: alle vreemdelingen die hun meldplicht niet nakomen, of: alle zaken in behandeling bij een bepaalde politieman.

Zestien van de 25 regionale politiekorpsen hebben al besloten voor midden volgend jaar ook een VAS op te zetten. Al die systemen zijn via het politienetwerk Podacs verbonden met een Centraal Vreemdelingen Register bij de CRI. Daarin worden automatisch gegevens als naam, geboortedatum, land van herkomst en verblijfsstatus van de vreemdeling opgenomen. Het volledige dossier is alleen lokaal beschikbaar.

Het centrale register krijgt een verbinding met de geautomatiseerde administraties van de gemeenten. Iedere nacht zullen VAS en de Gemeentelijke Basisadministratie persoonsgegevens (GBA) veranderingen kunnen uitwisselen. Via de gemeentelijke administratie kunnen de sociale diensten en de bevolkingsadministraties bij de gegevens.

“De GBA wordt het centrale vraagpunt”, zegt Grootaarts. “Daar wordt vastgelegd dat je bestaat, waar je bestaat en hoe je bestaat.” Grootaarts schetst het VAS en de daarmee verbonden administraties op een flipover. Hij wijst op de lijnen naar andere systemen: “In 1969 hadden ze gezegd: Vriend, dat gebeurt niet, geen sprake van. Nu krijg je geen toestemming iets te ontwikkelen als je niet koppelt.” Grootaarts neemt wat nieuwe koppelingen betreft een afwachtende houding aan. “Laat de maatschappelijke discussie maar uitkristalliseren.”

Alles kan met elkaar worden verbonden, zowel binnen- als buitenlandse administraties. Koppelen wordt technisch eenvoudiger. Zoals de korpsen gebruik maken van een centraal register, zo kan een Europees systeem putten uit landelijke centrale registers. De gegevens hoeven niet werkelijk op één punt te worden bewaard. Computers kunnen via netwerken à la minute uit binnen- en buitenlandse bestanden een dossier samenstellen. Het echte werk gebeurt nu: het landelijk automatiseren van vaak nog papieren administraties.

Op die wijze krijgt nu al het ministerie van jusitie een koppeling met de vreemdelingenadministratie. Gegevens uit het centrale register komen beschikbaar op de schermen van het ministerie in Den Haag en op een aantal plekken in het land. Justitie overlegt met WVC over het plaatsen van schermen in onder meer de opvangcentra voor asielzoekers.

Het Nederlands Centrum voor Buitenlanders en VluchtelingenWerk Nederland vinden het gevaarlijk dat op vele plekken gevoelige informatie over vreemdelingen beschikbaar komt. Ze verlangen waarborgen om mensen te beschermen die hier verblijven omdat hun leven in eigen land gevaar loopt. Justitie heeft het privacyreglement op een aantal plaatsen aangepast.

In een boekje over het VAS zegt de verantwoordelijke staatssecretaris, Kosto van justitie: “Je moet wel constateren dat de luide roep om privacy een beetje achter ons ligt. Tegenwoordig hecht men kennelijk meer belang aan het recht van de samenleving zich te beschermen tegen de overheidsvoorzieningen die, als je de politieke discussies volgt, bijna een schaars goed aan het worden zijn.” Maar aan alle wettelijke eisen zal worden voldaan, aldus Kosto.