Muiters gijzelen democratie; Surinaamse leger steeds meer betrokken in duistere zaken

De Surinaamse topmilitairen die in opstand komen tegen de benoeming van Arthy Gorré tot bevelhebber van het Nationaal Leger, hebben hun onschuld natuurlijk al lang verloren. Sommigen van hen behoorden tot de groep sergeanten die zich dertien jaar geleden verzetten tegen de autoritaire leiding van de toenmalige bevelhebber Y. Elstak. De muiterij mondde op 25 februari 1980 uit in de staatsgreep onder leiding van Desi Bouterse.

Verder gaat de vergelijking met toen volledig mank. De sergeanten hadden zich destijds verenigd in de illegale Bond van Militair Kader (naar het voorbeeld van de Nederlandse VVDM). Zij wensten erkenning van hun vakbond en inspraak in de dagelijkse gang van zaken in het leger.

In de crisis die nu in Suriname is ontstaan, gaat het al lang niet meer om de zaak waarom het ogenschijnlijk gaat. De legerleiding voelt zich “beledigd”, omdat zij niet zou zijn gekend in het benoemingsbesluit. Bovendien zou Gorré als persoon ongeschikt zijn voor de functie.

Een aantal Surinaamse militairen heeft zich in snel tempo kunnen opwerken tot nouveau riche dankzij de militaire middelen waarmee zij hun veelal criminele praktijken konden afschermen. Iedereen in Suriname kent de voorbeelden. In het Surinaamse binnenland wordt illegaal goud gewonnen. Het bataljon van commandant Melvin Linscheer is in dit gebied heer en meester. Linscheer is een van de gangmakers achter het verzet tegen de benoeming van Gorré.

Voor de kust van Suriname is er veel smokkel en visroof. De Surinaamse marine zou er moeten controleren, maar minister van defensie Siegfried Gilds durft haar die taak niet op te dragen, omdat er aanwijzingen bestaan dat militairen bij de "business' zijn betrokken. Volgens justitiële bronnen in Paramaribo heeft de cocaïne-aanvoer zich inmiddels verplaatst van het Surinaamse binnenland naar het kustgebied, waar de talrijke schoeners geen last hebben van pottekijkers.

Een goede grensbewaking is in Suriname onder de huidige omstandigheden een illusie. Een Surinaams parlementslid maakte de topmilitair Laurens Neede vorig jaar uit voor de grootste smokkelaar van het land. Van een proces wegens smaad is het nooit gekomen. Ook Neede behoort tot de gangmakers van de muiterij.

Waarnemend bevelhebber Iwan Graanoogst die de benoeming van Gorré onaanvaardbaar heeft genoemd, is de grootste groentehandelaar van Suriname. Wie geluk heeft kan hem soms op het vliegveld Johan Adolf Pengel in actie zien als er weer eens een SLM-toestel vertrekt. Geüniformeerd ziet hij erop toe, dat zijn eigen lading en niet die van de concurrent in het vrachtruim verdwijnt.

Het Surinaamse leger is tot het privé-domein voor meer of minder duistere zaken van een aantal topmilitairen geworden. De benoeming van Gorré tot bevelhebber is vooral een poging van president Ronald Venetiaan om de krijgsmacht weer terug te brengen onder het beheer van de democratisch gekozen regering.

Het gedrag van de muiters vertoont dan ook grote overeenkomst met dat van bendeleiders die hun territorium bedreigd zien. Wie hun iets in de weg legt, wordt op zijn minst zwaar geïntimideerd. Harde sancties zijn ook niet uitgesloten. De afgelopen jaren zijn in Suriname talrijke militairen, ex-militairen en burgers onder verdachte omstandigheden om het leven gekomen.

Bij de mobilisatie van het verzet tegen de benoeming van Gorré speelt de sfeer van intimidatie binnen het leger ongetwijfeld een rol. Vorige week poogde de opstandige legerleiding alle manschappen van een democratisch gezinde bataljonscommandant onder te brengen bij de "betrouwbare' commandant Linscheer. Achter de schermen werd dit verhinderd door president Venetiaan, die volgens de Surinaamse grondwet ook opperbevelhebber is. Er zijn aanwijzingen dat lang niet alle 22 officieren die in een brief het vertrouwen in de minister van defensie hebben opgezegd, werkelijk iets tegen het beleid van deze bewindsman hebben.

Door de aard van het conflict is een compromis met de opstandige legerleiding bij voorbaat onmogelijk. President Venetiaan blijkt dat maar al te goed te beseffen, gezien zijn doortastende besluit om aan de benoeming vast te houden. Toegeven betekent dat Suriname nooit een democratisch functionerend leger krijgt, waardoor tegelijk de basis onder de rechtsstaat is weggeslagen.

De muiters zullen alleen een bevelhebber accepteren die hen in staat stelt de eigen "business' voort te zetten. Gorré is voor hen onaanvaardbaar, omdat hij zes jaar geleden als een "afvallige' met toenmalig legerleider Bouterse brak. Door uit het leger te stappen pleegde hij verraad aan de ongezworen eed van de bendeleiders.

De vraag is hoe Venetiaan zijn benoemingsbesluit kan uitvoeren. De muiters hebben tenslotte de wapens in handen. Het mobiliseren van regeringsgetrouwe troepen zou tot een bloedige confrontatie kunnen leiden. Met de mogelijkheid van een staatsgreep moet ook rekening worden gehouden. De woorden van steun van minister Kooijmans (buitenlandse zaken) aan president Venetiaan zijn prijzenswaardig, maar zullen op de muiters geen enkele indruk maken. Het is bovendien wel erg mager, waar Den Haag eerder niet schroomde langs diplomatieke weg nadrukkelijk zijn voorkeur voor Gorré kenbaar te maken.

De vervanging van de complete Surinaamse legerleiding, die onontbeerlijk is voor een democratische ontwikkeling in Suriname, is alleen af te dwingen als het buitenland zijn tanden wil laten zien. Het Raamverdrag waarin sprake is van samenwerking gericht op “de instandhouding en versterking van de democratie en de rechtsstaat”, maakt Nederland medeverantwoordelijk. Het dreigement van Kamerleden om het Raamverdrag op te schorten is wel erg goedkoop. Het getuigt bovendien van een grove onderschatting van het probleem.

Den Haag heeft Suriname de afgelopen maanden laten voortmodderen in de kwestie van de vervanging van de legerleiding, terwijl toch al lang duidelijk kon zijn dat de spanningen hoog zouden oplopen. Waarom geen marineschip uit de Antillen voor een "beleefdheidsbezoek' naar Paramaribo gestuurd? Een dergelijke symbolische militaire stap, liefst gezamenlijk met de VS en landen in de regio en begeleid door keiharde diplomatieke druk, maakt pas echt indruk. Al het andere werkt voornamelijk op de lachspieren van de muiters, die rustig kunnen voortgaan bijna een half miljoen Surinamers in gijzeling te houden.