Het Amerikaanse belang staat voorop bij hulp voor Boris

Een veteraan op het terrein van Amerikaans-Russische topconferenties trok dit weekeinde een parallel tussen de top in Vancouver en de laatste topontmoeting die president Nixon eind juni 1974 in Moskou hield met de Russische leider Leonid Brezjnev. Met een internationaal succes trachtte Nixon toen zijn door het Watergate-schandaal geschonden prestige nog wat te herstellen.

De rollen zijn nu omgedraaid. Nixon ontsnapte uiteindelijk niet, hij trad op 10 augustus 1974 af. De afrekening voor Jeltsin komt op 25 april. Dan kunnen de Russische kiezers zich uitspreken over de politieke toekomst van hun president, nadat hij twee weken geleden ternauwernood aan een parlementaire impitsjment ontsnapte.

Clinton was er, tussen alle hartelijkheid jegens Boris door, tijdens de afsluitende persconferentie in Vancouver alleszins eerlijk over. De Amerikaanse regering zet haar kaarten niet op het politiek overleven van de persoon van de Russische president. De volgorde van Clintons steunbetuigingen was tekenend: “Meneer de president, ons land zal niet langs de zijlijn blijven staan als er democratie komt in Rusland. We weten waar we staan. We staan achter de Russische democratie. We staan achter de Russische hervormingen, we staan achter de Russische markten. We steunen de vrijheid van geweten, meningsuiting en religie. We steunen het respect voor ethnische minderheden. We steunen actief de hervorming, de hervormers en u in Rusland.” Jeltsin heeft de steun van de Verenigde Staten, maar slechts voorzover hij onderdeel is en blijft van de door Washington gewenste veranderingen.

Voorop staat verder dat de Amerikaanse steun aan Rusland volledig in het belang van de Verenigde Staten dient te zijn. “Ik zie dit niet als een hulpprogramma voor Rusland, maar als een investering in de Verenigde Staten”, aldus Bill Clinton. De uitkomst van de top vormt een bevestiging van die beleidslijn:

Alleen een hervormingskoers zoals die tot dusver door Jeltsin is gevolgd, kan ertoe bijdragen dat de Oekraïne daadwerkelijk overgaat tot ontmanteling van de kernwapens waarover dat land beschikt. Naarmate de conservatieven en nationalisten in Moskou meer te zeggen krijgen, zal de bereidheid van het parlement in Kiev om akkoord te gaan met het START-1 verdrag verder afnemen. Clinton riep de Oekraïne - en Kazachstan en Wit-Rusland, maar die zijn minder bedreigend - op het voornemen om een land zonder kernwapens te worden ook waar te maken. Een deel van de hulp komt ook ten goede aan het programma voor de vernietiging van Russische raketten.

Alleen steun aan Jeltsin kan ertoe bijdragen dat Rusland zijn militairen terugtrekt uit de Baltische landen. De nationalisten zien de drie Baltische landen als natuurlijke Russische invloedssfeer. De financiële steun voor de huisvesting van terugkerende Russische militairen moet het vertrek van de Russen uit Estland, Letland en Litouwen weer op gang helpen. De uitspraak van Clinton dat de drie landen gehouden zijn de Russische minderheden in hun landen met respect te behandelen, was ook bedoeld om dit proces te bevorderen.

De Amerikaanse president beklemtoonde in zijn verkiezingscampagne dat hij de binnenlandse politiek prioriteit zal geven. Het hulpprogramma dat nu overeengekomen is, is “goed voor de arbeiders en de investeerders in mijn land”, meende Clinton. Zevenhonderd miljoen dollar is uitgetrokken voor graanleveranties aan Rusland. Daar zijn niet alleen de Russische bakkers, maar vooral ook de Amerikaanse boeren blij mee. Geld dat is uitgetrokken voor de opbouw en versterking van de privatisering van de Russische industrie, zal stellig ook Amerikaanse investeerders ten goede komen.

De persoonlijke verstandhouding tussen Bill en Boris leek uitstekend in Vancouver. Maar zoiets zegt weinig. De Amerikaanse president Carter kuste zijn Sovjet-collega Brezjnev zelfs na afloop van de ondertekening van het tweede SALT-akkoord in 1979. De Russische inval in Afganistan betekende het einde van de droom dat de Koude Oorlog afgelopen was.

“We zijn beiden zakelijke mensen, hoewel we tegelijkertijd alletwee idealistisch zijn”, aldus president Jeltsin tijdens de afsluitende persconferentie. De resultaten duiden erop dat het zakelijk instinct aan Amerikaanse kant duidelijk overheerste.