Doel "Vancouver' was partijen klaarstomen voor conferentie G-7 in Tokio; Pathos en harmonie hand in hand

VANCOUVER, 5 APRIL. Hollywood-regisseur Mort Engleberg was weer van de partij. Tijdens de verkiezingscampagne vorig jaar had de huisvriend van de Clintons al menige enscenering verzorgd, maar zaterdag maakte hij ook zijn opwachting in Vancouver. Druk gebarend regisseerde hij in de tuin van het MacKenzie House van de universiteit van British Columbia hoe Bill Clinton en Boris Jeltsin een pad door het bos moesten nemen. Hoe zij zich aan de rand van de rotsen moesten opstellen zodat het uitzicht op de baai en de bergen volledig tot uiting kwam. En hoe Bill Clinton in een tête-à-tête met Boris Jeltsin gewoon moest door praten - zonder dat de Russische president overigens zijn Amerikaanse collega verstond.

De topontmoeting tussen Clinton en Jeltsin afgelopen weekeinde in Vancouver was een gepolijste vertoning van pathos en harmonie. Vaker dan ooit bij andere toppen gebeurde, namen de presidenten van Amerika en Rusland een gezamenlijk bad in de menigte en deelden zij over en weer loftuitingen uit. Clinton repeteerde onvermoeibaar zijn bewondering voor Jeltsin en diens strijd tegen de conservatieven in eigen land. Jeltsin betuigde keer op keer zijn dank aan Clinton en diens campagne voor hulp. De Russische president kwam Clinton nog verder tegemoet door af en toe binnenlandse politiek voor hem te bedrijven: Jeltsin onderstreepte zaterdagochtend al meteen na aankomst dat het Amerikaanse volk baat heeft bij de steun aan Rusland; met in het achterhoofd natuurlijk de Amerikaanse opiniepeilingen die onder de bevolking een aversie van zestig tot tachtig procent tegen meer steun uitwijzen.

De rolverdeling verliep naadloos, er viel geen enkele wanklank. De vraag wie in Vancouver nu de biedende of vragende partij was, raakte bijna op de achtergrond. Had Jeltsin nu Clinton nodig bij zijn hervormingen om zich de conservatieven van het lijf te houden? Of had Clinton Jeltsin nodig bij de hervormingen in Rusland omdat hij anders door een hernieuwde Russische dreiging niet kon bezuinigen op de Amerikaanse defensie en dus geld zou missen voor zijn eigen binnenlandse herstelprogramma? Zo was Jeltsin twee dagen lang slachtoffer en held tegelijk.

Hoezeer deze top een trendbreuk met de ontmoetingen van het afgelopen decennium was, bleek ook uit de bezetting van beide delegaties. De ministers van defensie aan beide zijden waren thuisgebleven. Voor het eerst waren wel de ministers van financiën aanwezig.

De beide delegaties meden zoveel mogelijk - de Russische zelfs volledig - het zwaar beveiligde hoofdkwartier van de top, het Vancouver Trade and Convention Centre. Een Britse journalist liep bij toeval in een winkel van een hotel de Russische vice-premier Boris Fjodorov tegen het lijf, maar die maakte zich bij de eerste vraag ijlings uit de voeten. De duizenden journalisten moesten het hoofdzakelijk doen met de gelikte briefings van George Stephanopoulos, de 31-jarige woordvoerder van Bill Clinton. Deze kleine en jongensachtige verschijning bleek inmiddels het op elegante wijze afpoeieren van verslaggevers tot kunst te hebben verheven. Hij speelde een belangrijke rol bij de toonzetting van de top. Zijn lezing van het eerste gesprek tussen Clinton en Jeltsin was dat de Amerikaanse president zijn Russische collega had ervaren als een “vechter” en “daar houdt-ie van”. Verder was het “een prima start van de top” geweest, bleef hij herhalen. “Ik ken de details nog niet” en “ik weet niet of dat zo aan de orde is geweest” waren andere vriendelijke standaardantwoorden op aanhoudende vragen. Het was genoeg om binnen vijftien minuten de kanonnen van het Amerikaanse journaille het zwijgen op te leggen. Na afloop blies Stephanopoulos in het openbaar ontspannen een kauwgomballon op.

“Er worden hier geen lijstjes met verlangens overlegd. Dat is niet de sfeer van deze top', wilde een andere woordvoerder nog wel - bijna verontschuldigend - kwijt. “Het gaat er niet om wat de Russen voor ons kunnen doen, maar wat we voor elkaar kunnen doen”. En bij gebrek aan eigen tekst schrapten de Russen na overleg met de Amerikanen meteen maar hun enige briefing.

Het eerste gesprek zaterdagmiddag tussen Clinton en Jeltsin duurde een uur en drie kwartier. De Russische president zette de politieke situatie en zijn hervormingsplannen uiteen. Dat Jeltsin daarvan tien dagen geleden een aanmerkelijk deel onder druk van het Volkscongres had ingeslikt, kwam ook ter sprake, maar dat vermeldden de woordvoerders niet. Wel dat Jeltsin enkele “irritaties” tussen beide landen had aangeroerd, zoals de beperkingen van de export van hoogwaardige technologie op de zogeheten Cocom-lijst naar Rusland en het patrouilleren van Amerikaanse onderzeeboten in Russische wateren, zoals vorige maand bij een botsing tussen een Amerikaanse en Russische onderzeeboot opnieuw was gebleken. Maar de ongekende openheid waarmee de Amerikanen dit zelf naar buiten brachten, wekte vooral de indruk dat zij Jeltsin op aangeven van de Russen ook weer niet als een al te innige bondgenoot mochten afschilderen. Dat zou de oppositie in Rusland in de kaart spelen.

Clinton gaf zaterdagmiddag een eerste presentatie van het hulppakket dat hij 's avonds tijdens het zalm-diner met Jeltsin gedetailleerd zou voorleggen. Ook zette hij zijn recente discussies met de leiders van de G-7, de zeven rijkste industrielanden, uiteen over een hulppakket van circa dertig miljard dollar, dat binnenkort in Tokio wordt besproken. Vlak voor zijn vertrek naar Vancouver had Clinton nog telefonisch gesproken met de Japanse premier Miyazawa, de gastheer van de G-7, om aan te dringen op een “constructieve rol” bij de steun aan Rusland. “Het belangrijkste dat we hier doen is iedereen klaar stomen voor Tokio. Als er iets gebeurt, dan is het daar', zei een official van het Witte Huis later.

Het was een rake ontboezeming. Bill Clinton en Boris Jeltsin mogen elkaar dan hebben gevonden en over “meer dan vijftig onderwerpen” hebben gesproken, "Vancouver' was zoals verwacht niet meer dan een aanloopje naar de echte hulp die de G-7 Rusland moet gaan bieden. Het Amerikaanse hulpplan dat gisteren werd presenteerd en al dagen circuleerde, verbleekt uiteindelijk bij het G-7-pakket. Ook al lijkt het door de giften en exportkredieten handig bij elkaar op te tellen nog heel wat, het wordt gefinancierd met geld dat onder de regering-Bush is gereserveerd en is blijven liggen. Een woordvoerder haastte zich op te merken dat de Democraten toen ook al de meerderheid in het Congres hadden, en dat het dus “een Clinton-pakket” is. Belangrijker is dat Clinton beloften voor nieuwe fondsen voor Rusland in 1994 achterwege heeft gelaten, in een kennelijke poging de confrontatie met het Congres over het hachelijke onderwerp van meer Russische steun voorlopig te vermijden.

Tijdens de afsluitende persconferentie bejubelden Clinton en Jeltsin elkaar om beurten als een “ware democraat”. Ze graaiden voorts in een tombola met metaforen en superlatieven die de indruk moesten wekken dat zij in Vancouver geschiedenis hebben geschreven. Maar of dit weekeinde enigszins heeft bijgedragen tot een langer presidentieel bestaan van Boris Jeltsin en de redding van zijn hervormingen, wordt pas op 25 april in het Russische referendum duidelijk. Jeltsin zei aan het slot van de persconferentie: “Vandaag is er geen alternatief voor Jeltsin. Misschien morgen, maar niet vandaag.” En voordat hij er zelf erg in had, liet Clinton zich ontvallen: “Dat zou ik ook zeggen, als ik op het stembiljet stond.” Hij lachte onhandig, alsof hij wist dat hij alsnog de Bill and Boris-show tot werkelijke proporties had teruggebracht.