CDA viert jubileum in neerslachtige sfeer

WOERDEN, 5 APRIL. Geen confetti of ballonnen. Geen champagne, zelfs geen bier of wijn. In het Arsenaal van Woerden heerste zaterdag bij de viering van het twaalfeneenhalfjarig bestaan van het CDA geen uitbundige vrolijkheid. In plaats daarvan domineerde sobere kleding, en bedrukte toespraken van de partijtop over de nullijn, over egoïsme en materialisme. Ondanks de aanwezigheid van katholieken als premier Ruud Lubbers en partijvoorzitter Wim van Velzen en het optreden van een koor dat de Heilige Maagd Maria bezong, had het jubileumfeest iets heel calvinistisch.

Terwijl in de omliggende Woerdense straten de terrassen vol stroomden en koopgrage mensen zich verdrongen in de winkels, constateerde Van Velzen dat Nederland “zich in zwaar tij” bevindt, verwees Tweede-Kamervoorzitter Wim Deetman bekommerd naar “teleurstelling en ongeloof” over wat de politiek tot stand brengt, vroeg fractievoorzitter en beoogd lijsttrekker Elco Brinkman zich somber af of dat allemaal wel zo kon doorgaan, al die consumptie, die milieuvervuilende bedrijven, al die welvaart, en pleitte ten slotte Ruud Lubbers met een gekwelde blik voor een “sobere, sterke samenleving” en tegen het ontstaan van een “godvergeten land”, waarin ieder slechts voor zichzelf bezig is.

Wordt deze neerslachtigheid alleen veroorzaakt door de economische crisis en de toenemende criminaliteit of speelt hierbij ook het malaise-gevoel in de relatie met coalitiepartner PvdA een rol? In elk geval viel zaterdag in Woerden en valt ook dagelijks in de wandelgangen van de Tweede Kamer een gestaag toenemend ongenoegen aan CDA-zijde vast te stellen over wat men ervaart als geringe bereidheid bij de PvdA om noodzakelijke, harde maatregelen te nemen.

Enigszins moedeloos over deze gang van zaken, zo werd pas nu bekend, kwam binnen de CDA-top enkele maanden geleden zelfs het plan op om een soort actieve euthanasie op dit kabinet uit te voeren, een "zachte dood'. Daarbij zou men geen echte crisis forceren, maar met de PvdA afspreken er maar mee te stoppen en vervroegde verkiezingen te houden. Het voordeel daarvan was dat de sfeer niet - als bij een echte crisis - zodanig werd verpest dat men na die verkiezingen niet meer gewoon opnieuw een coalitie met elkaar zou kunnen vormen.

Het kwam er niet van, enerzijds - zegt een van de betrokkenen - “omdat men op deze manier in Nederland nu eenmaal niet een kabinet beëindigt”. Anderzijds omdat men niet kon verwachten dat de PvdA het spel zou meespelen. Die partij heeft er gezien de slechte stand van de opiniepeilingen belang bij de verkiezingen zo laat mogelijk te houden, tenzij men een goed breekpunt heeft, dat electoraal winst oplevert. Ten slotte zag men er bij het CDA ook om tactische redenen van af: verkiezingen organiseren in een neergaande economie is niet erg slim. Ervan uitgaande dat begin volgend jaar een lichte economische opleving waarneembaar wordt, is het beter vast te houden aan de normale verkiezingen in mei 1994.

Al deze zaken kwamen zaterdag in Woerden uiteraard niet openlijk aan de orde. Andere partijen werden zelfs in het geheel niet genoemd, maar wie goed luisterde, hoorde in de woorden van fractievoorzitter Brinkman veel impliciete kritiek op zowel coalitiegenoot PvdA als op D66. “Politiek is meer dan een voortdurend debat; je moet ook ergens voor staan, keuzes maken”, zei hij. En ook: “Als het alleen maar om de discussie gaat in de politiek dan gaat de politiek zelf een a-politieke houding stimuleren. Er moeten besluiten worden genomen, ook vervelende.”

Het malaise-gevoel overheerst kennelijk zo sterk, dat de partij afzag van trotse redes over het wonderlijke electorale succes van de partij, die twaalfeneenhalf jaar geleden werd gevormd uit de in verdrukking verkerende confessionele groeperingen Katholieke Volkspartij, Anti-Revolutionaire Partij en Christelijk-Historische Unie. Het was alsof het CDA zich schaamde voor haar succes en weggekropen tussen de zware balken van de Wapenzaal in het Woerdense Arsenaal het volk liet weten heus wel te beseffen dat er nog werkloosheid heerst, het milieu niet schoon, de straten niet altijd veilig, kortom de wereld een tranendal is. Het CDA vierde dan ook slechts “een klein beetje feest”, zei voorzitter Van Velzen veiligheidshalve.

Eén vraag blijft de CDA-leiding bezig houden, zo kon men zaterdag tussen de regels door vernemen: wat kan het CDA in de verkiezingsstrijd aanvoeren als verklaring voor het nièt hebben laten vallen van dit kabinet? Wat is het goede aan deze coalitie? Dat wil men in de partij in de komende weken eens goed op een rijtje zetten. Een veel gehoorde gedachte rond het Binnenhof is: als het kabinet de zomer haalt, zal het zijn tijd ook wel uitdienen. “Negen miljard ombuigen is nóg negen miljard als je een crisis hebt”, zegt Brinkman. En bij wijze van tip hield de geoormerkt opvolger zaterdag zijn voorganger voor: “Ruud, als het kabinet maar geen maatregelen neemt, die jaloezie als drijfveer hebben.”