Berlijnse Muur tussen Kok en Van Amelsvoort

Ongeveer op hetzelfde moment dat in Berlijn de Muur werd geslecht, is er in Den Haag een opgebouwd.

In de "bunker' van het ministerie van financiën aan het Korte Voorhout staat hij tussen de PvdA-minister en de CDA-staatssecretaris. Volgens een topambtenaar is de samenwerking ook goed te vergelijken met die tussen Oost en West van vóór de val van de Muur, namelijk van "vreedzame coëxistentie': men duldt elkaar, maar ook niet veel meer dan dat.

Minister Wim Kok en zijn staatssecretaris Marius van Amelsvoort proberen elkaar zoveel mogelijk te mijden. Bij ontmoetingen op de gang volstaat een korte knik. Kleine pesterijtjes en het achterhouden van informatie zijn de wapens waarmee men elkaar bestrijdt. Een markant voorbeeld is het omstreden wetsvoorstel Brede Herwaardering. Koks voorganger Onno Ruding (CDA) is begonnen met de aanval op de financiële overschotten van de pensioenfondsen. Onlangs besloten premier Ruud Lubbers, minister Koos Andriessen (economische zaken) en Kok het wetsvoorstel in de ijskast te zetten. In ruil daarvoor heeft Andriessen de pensioenfondsen gevraagd bij te dragen aan zijn industriefonds, de oorlogskas voor hoogwaardige industriële activiteiten.

Staatssecretaris Van Amelsvoort - die de Brede Herwaardering in zijn portefeuille heeft - wist niets van de afspraak van Lubbers en Andriessen met Kok; hij las het in de krant.

“Marius speelt geen rol van betekenis in het Haagse”, zegt een medewerker. En dat steekt Kok meer dan de betrokkene zelf. “Bij Marius ontbreekt het heilig vuur”. Een waarneming die de 62-jarige staatssecretaris zelf vorig jaar in HP/De Tijd heeft bevestigd. Na drie kabinetten, zei hij, had hij “geen behoefte om nog een keer, op de valreep, iets groots te verrichten of nog eens een keer heel stevig van me te doen horen zodat niemand mij meer zal vergeten”. Kok ergerde zich aan dit politiek testament, dat werd uitgesproken terwijl het kabinet-Lubbers/Kok ongeveer halverwege zijn regeerperiode was.

Oppositie en de regeringsfracties passeren Van Amelsvoort links en rechts met initiatief-wetsvoorstellen. De staatssecretaris van financiën zou een hoofdrol kunnen spelen in de strijd tegen de belastingfraude, in het bedenken van fiscale instrumenten die Nederland aantrekkelijk maken voor buitenlandse investeerders. Hij waakt slechts over de boedel.

Maar af en toe wordt een handgranaat over de Muur gegooid. In zijn Kaderbrief - de eerste vingeroefening van de (verkiezings) begroting 1994 - deed Kok de suggestie om de belastingvrije som in de inkomstenbelasting te vervangen door een heffingskorting. Het fiscaal voordeel is dan voor alle groepen belastingbetalers gelijk, terwijl een belastingvrije som voordeliger is voor de hogere inkomens. “Ik ben bang dat het er niet eenvoudiger op wordt”, oordeelde Kok's staatssecretaris. De heffingskorting past niet in het huidige stelsel. Alleen in combinatie met een fors lager toptarief.”

De CDA-staatssecretaris voorziet ook andere PvdA-initiatieven van kritische kanttekening. Bijvoorbeeld het voorstel van de PvdA-fractie om onderhoud aan het eigen huis fiscaal aftrekbaar te maken. En eveneens het CDA-PvdA initiatief om de vermogensbelasting op ondernemersvermogen af te schaffen.

Het stoort minister Kok dat zijn staatssecretaris altijd vooraan in de rij van de opposanten staat en achteraan in de rij van initiatiefnemers. Tot een openlijk conflict zal het niet komen. De ambtenaar: “Af en toe wordt even tegen de Muur geschopt”. (CB)