Uitspraak rechtbank kan tot nieuwe ongeregeldheden leiden; Los Angeles vreest "laatste oordeel'

Voor de tweede keer staan vier blanke politie-agenten terecht die in Los Angeles de zwarte chauffeur Rodney King aftuigden. De eerste keer leidde hun vrijspraak tot bloedige rellen. Angstig wacht de stad op het tweede oordeel.

LOS ANGELES, 3 APRIL. In het centrum van Los Angeles ligt het federale gerechtsgebouw, een nieuwe, hoge vesting van glimmend graniet en gewapend glas, vol bewakers met walkie-talkies. Elke ochtend staan op het kale, stenen plein voor het gebouw televisiecamera's te wachten. Door de ramen gluren ze naar binnen, als, vergezeld van hun advocaten, vier politie-agenten arriveren. Zij worden voor de tweede keer berecht wegens excessief geweld tegen Rodney King, een dronken, zwarte chauffeur, die zich twee jaar geleden na een wilde achtervolging verzette tegen arrestatie.

Een toevallige video-opname van een buitenstaander heeft de ranselpartij van King tot nationaal symbool van raciale ongerechtigheid gemaakt. De advocaten voor de verdachten hebben gisteren besloten geen getuigen meer op te roepen. Waarschijnlijk kan de jury volgende week al beginnen met het onderlinge beraad over de zaak.

De gezichten van de agenten zijn in het hele land bekend. De toezicht houdende politie-sergeant Stacey Koons, een veertiger met een geforceerd nonchalante gang en een krampachtige grijns om zijn stevige kaken, de korte, magere latino Theodore Briseno, de jonge Laurence Powell, die de harde slagen met de wapenstok heeft uitgedeeld, en voormalig agent Timothy Wind.

De oudere rechter John Davies zou met zijn Brits-Australische accent een gepoederd pruikje op kunnen hebben. Bij deze politiek geladen zaak houdt hij angstvallig vast aan decorum. De advocaten gispt hij over hun taalgebruik. En er zijn in tegenstelling tot de vorige keer geen televisiecamera's toegelaten.

De stad is in nerveuze afwachting van de uitspraak. Vorig jaar braken er rassenrellen uit toen het viertal door een jury werd vrijgesproken. Nu proberen federale procureurs het voor een tweede keer met de aanklacht dat de vier agenten de burgerrechten van King hebben geschonden. Los Angeles heeft subsidie gekregen voor het inzetten van extra politie op de dag van de uitspraak. De lokale televisie zendt trainingen uit van grimmig kijkende politiemensen in harnassen. Burgers, die niet meer rekenen op de sterke arm, hebben massaal zelf pistolen gekocht. De vuurwapenwinkels organiseren speciale schietoefeningen.

Vooral niet-blanken zijn gebrand op een schuldigverklaring. Bendeleden dreigen voor de televisie dat ze er weer op los zullen schieten als de agenten voor een tweede keer worden vrijgesproken. Er gaan geruchten over grote wapenvoorraden die ze hebben aangelegd. Maar niet alleen bendeleden zijn verontwaardigd, ook mensen die weinig met de politie te maken hebben. “Ze worden zeker vrijgesproken”, voorspelt Jesse, een 48-jarige latino. “De autoriteiten spelen onder één hoedje met die agenten. Ze zijn toch allemaal blank? De rellen zullen zeker weer opnieuw uitbreken.”

De fixatie op het proces is typisch Amerikaans. De straten van South Central Los Angeles, waar de rellen vorig jaar uitbraken, zijn gevuld met rondhangende werklozen, Rodney Kings, die geen kant op kunnen. Grote hoogtechnologische initiatieven zullen ook aan hen voorbij gaan. De enige rijken zijn drughandelaars, die rondscheuren in muscle cars met dreunende basmuziek. Het aantal doden door vuurwapens is niet afgenomen. Een nieuwe, zwarte commissaris heeft de organisatie van de politie verbeterd maar de oorlog in de hoods duurt voort en daar verliezen ook agenten het leven bij.

De rellen van afgelopen jaar hebben kale plekken achtergelaten, waar het puin van afgebrande gebouwen is geruimd. Alleen goedkope fast food-zaken, waar de klanten ook met voedselbonnen terecht kunnen, zijn weer snel uit de grond gerezen. Er heerst een zware, economische depressie in Zuid-Californië. Terwijl sommige bedrijven wat liefdadige investeringen doen, vertrekt de ene na de andere fabriek naar elders. Los Angeles is failliet. De tientallen kandidaten voor het burgemeesterschap discussiëren over bezuinigingen van 150 miljoen dollar. Toch zijn alle ogen gericht op het drama in het Court House, het nieuwste en duurst uitgevoerde overheidsgebouw, waar de schuldigen worden aangewezen.

Hoewel King een strafblad heeft, is hij voor sommigen een held geworden. Hij werd zelfs voor schoolklassen uitgenodigd om te spreken, als "rolmodel' voor zwarte leerlingen, maar de ouders kwamen in opstand. Afgelopen maand werd hij als getuige opgeroepen. Hij beschreef dat hij uit angst zo snel mogelijk weg wilde. Daarom stond hij telkens op. Maar hij wist niet meer precies of hij al dan niet voor nigger was uitgescholden.

Het publiek meet de King-zaak af aan de Denny-zaak tegen de vier zwarten, die worden verdacht van het tot permanente invaliditeit mishandelen en beroven van een blanke vrachtwagenchauffeur, die toevallig de brandhaard van de rellen passeerde. Waarom mogen de vier agenten wel op borgtocht vrij en de vier verdachten van de Denny-zaak niet, vragen de mensen zich af. Strafrechtelijk zijn er goede redenen voor, maar weinigen geloven dat. “Kijk,die agenten mogen gewoon weer de straat op. Het is een uitgemaakte zaak”, zegt Sam, een Californiër van Indische afkomst. Na allerlei juridische manoeuvres begint de behandeling van de Denny-zaak pas omstreeks half april.

Volgens Peter Arenella, hoogleraar strafrecht aan de University of California in Los Angeles, is er gerede kans dat de vier agenten worden vrijgesproken. De eerste zaak was veel kansrijker “maar toen hebben de aanklagers het verknoeid”, zegt Arenella. “In de eerste zaak hoefden de aanklagers alleen maar te bewijzen dat de agenten excessief geweld hadden gebruikt, dit keer moeten ze de jury overtuigen dat het met opzet is gebeurd om de burgerrechten van King te schenden”, zegt hij. En zelfs de federale aanklagers erkennen dat de slagen met de wapenstok op de dronken en tegenspartelende King gedurende de eerste halve minuut gerechtvaardigd was, omdat hij nog niet was doorzocht op wapens. Pas later zou het excessief zijn geworden. Een vrouwelijke agent, die de afranseling later bijwoonde, getuigde afgelopen week huilend voor de rechtbank dat ze de harde slagen op Kings hoofd van haar “leven niet zal vergeten”.

De federale aanklagers hebben de zaak veel beter gepresenteerd dan hun deelstaatcollega's vorige keer. Het slachtoffer Rodney King heeft getuigd. De getuigen à decharge zijn zo goed ondervraagd door de aanklagers, dat ze ook de zaak van de verdachten hebben geschaad.

Met twee zwarten en een latino is de twaalf leden tellende rechtbankjury van meer gemengde samenstelling. Toch is de nieuwe jury voor een onmogelijke opgave gesteld. Door de onrust en publiciteit weten ze alles al van de zaak af. Ter afscherming van verdere drukte en berichtgeving hebben de autoriteiten de jury voor de duur van het proces afgezonderd in een hotel.

De rechtbank had de 333 willekeurig uit kaartenbakken gehaalde kandidaten voor de jury door lange vragenformulieren gefilterd, waarna verhoren volgden. Alle hedendaagse, pijnlijke kwesties kwamen aan de orde. Misschien zouden de antwoorden eventuele vooroordelen van de kandidaten openbaren. Alsof de gewelddadige videobeelden, de eerste uitspraak, de vlammen, de plundering, de verwoesting en de doden van het afgelopen jaar weer kunnen worden teruggespoeld. “Zou u kunnen stemmen voor vrijlating in de wetenschap dat er rellen zouden kunnen uitbreken”, zo luidde één vraag. Of: “Bent u ooit bang geweest voor iemand van een ander ras?”

Zo wordt er recht gedaan. Maar wat de uitkomst ook is, de wanhoop in South Central Los Angeles blijft.