Top Vancouver heeft ideale rolbezetting voor dramatiek

VANCOUVER, 3 APRIL. Bill Clinton en Boris Jeltsin krijgen bij hun top vandaag en morgen in Vancouver niet de exclusieve aandacht.

De derde stad van Canada, een welvarende metropool aan de westkust met 1,6 miljoen inwoners, met meer Chinees- dan Franstaligen en vanuit Hongkong en Taiwan gefinancierde hoogbouw, verwelkomt nog andere speciale gasten. De Canadese wereldkampioen baseball de Toronto Blue Jays, de Seattle Mariners, de Milwaukee Brewers en de Detroit Tigers spelen hier vier demonstratiepartijen, die zeker 100.000 toeschouwers zullen trekken.

Zelfs de organisatie van de topconferentie beveelt het “unieke” sportevenement aan, en er zijn genoeg mensen te vinden die het meest uitkijken naar deze baseball-orgie. Alleen in het Vancouver Trade and Convention Centre aan de haven, een kolossaal beurs- en vergadercomplex met glimmende ramen, waar Clinton en Jeltsin zondagochtend hun afsluitende bespreking voeren en vervolgens de resultaten meedelen, balt de aandacht van de wereld zich samen voor deze top. Die indruk ontstaat alleen al door het vertrouwde kabaal van honderden kwartiermakers van met name Amerikaanse media. Een cadeauwinkel in het atrium verkoopt truien met het opschrift "the Bill and Boris show' en daaronder een cartoon waarop beiden dansend bekende attributen torsen: Bill de sax, Boris een glas.

Tot voor enkele jaren waren Amerikaans-Russische topconferenties beladen gebeurtenissen waarbij het leek alsof het lot van de wereld van twee mannen afhing. Bij de geringste gelaatsverandering bij de hoofdrolspelers voorspelden commentatoren al een wending van dat lot. Na de ineenstorting van het Sovjet-rijk en de afgenomen wederzijdse dreiging met raketten zouden deze toppen een routinezaak worden, dachten velen.

Maar "Vancouver' heeft de ideale casting voor dramatiek: het is de eerste ontmoeting tussen een Amerikaanse president die zijn debuut maakt op het internationale politieke podium, en een vleugellamme Russische president die mogelijk het einde van de maand niet eens haalt, als de bevolking zich op 25 april in een referendum van hem afkeert. Dat alles is nog steeds "live' op televisie te zien.

Clinton is de internationale campagneleider voor politieke en economische steun aan de oude vijand die op apegapen ligt. Wie zich bedenkt dat de president niet verzekerd is van politieke dekking in eigen land voor de toenemende hulp en morgen een steunpakket zal aanbieden dat in het niet valt bij wat Europese landen tot nu toe hebben gegeven en de zeven rijkste industrielanden binnenkort willen geven, weet dat deze top vooral over symboliek gaat. Wie is er bovendien zeker van dat Westerse hulp de hervormingen in Rusland kan redden?

Pag.5: Er rest nog één vraag: Hoeveel hulp krijgt Jeltsin?

De keuze voor Vancouver als ontmoetingsplaats van Clinton en Jeltsin berust deels op toeval. De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Warren Christopher en zijn Russische ambtgenoot Andrej Kozyrev spraken in februari af dat beide regeringsleiders elkaar bij hun eerste ontmoeting op neutraal grondgebied zouden treffen. De Canadese premier Brian Mulroney bood zich vervolgens aan als gastheer. Zo kon de impopulaire premier die in dezelfde periode bekend maakte dit jaar te zullen aftreden, zijn afscheid nog wat kleur geven.

Mulroney heeft de presidenten vanochtend op het vliegveld opgewacht, en daarna ontvangen op de universiteit van British Columbia, waar zij de lunch gebruikten. Vervolgens stond er voor Clinton en Jeltsin een rondleiding door het museum voor antropologie op het programmma. Daarna begonnen de bilaterale besprekingen, gevolgd door een diner in het Seasons Restaurant op het hoogste punt van deze heuvelachtige stad. Zondagochtend praten de twee verder in het Pan Pacific Hotel in het Vancouver Trade and Convention Centre aan Canada Place. Hun samenzijn zal naar verwachting zo'n zeven uur duren.

Naarmate de politieke turbulentie in Rusland de afgelopen weken toenam, is de agenda van de top alleen maar overzichtelijker geworden. Volgens een woordvoerder van het Witte Huis zal er vandaag en morgen zeker nog over kernwapens worden gesproken, maar in feite rest in Vancouver maar één betrekkelijk voorspelbare vraag: hoeveel hulp krijgt Jeltsin?

Minister van buitenlandse zaken Kozyrev vroeg vorige week tijdens een bezoek aan Washington, op het hoogtepunt van Jeltsins troebelen, de plannen zoveel mogelijk voor de top in Vancouver te ontvouwen. De Amerikaanse regering heeft inmiddels vrijwel dagelijks ideeën gelanceerd, vooral om onvrede over de van oudsher impopulaire buitenlandse hulp bij het Congres en de bevolking langzaam weg te nemen - juist nu in eigen land ingrijpende bezuinigingen en belastingverhogingen in het verschiet liggen.

Uit een opiniepeiling bleek deze week dat 31 procent van de Amerikanen steun aan Jeltsin nodig vindt, terwijl 62 procent een neutrale houding verkiest. "Time for a change', Clintons campagneparool, gold toch vooral het binnenlandse herstelprogramma, en zeker geen extra uitgaven aan Rusland, meent de meerderheid van de Amerikaanse bevolking. In tegenstelling tot de tijd van Gorbatsjov is er geen sprake van een Jeltsin-mania.

De volkswil is niet gevoelig voor Clintons Koude Oorlog-hyperbolen en verwijzingen naar het Marshall-plan van na de oorlog. En dat vergt een eierdans van de oud-gouverneur die zich toch al eerder dan hem lief is moet bezig houden met buitenlandse politiek; temeer daar vakminister Christopher nog geen teken van bestuurlijke krachtpatserij heeft gegeven en aan de kabinetstafel in de Roosevelt-zaal al honend is bejegend. De afgelopen weken heeft Clinton alle bezoekende regeringsleiders uit het buitenland om advies gevraagd bij zijn Rusland-koers, waarbij hij vooral ouderen als Kohl en Mitterrand charmeerde met vragen als: “U hebt meer ervaring dan ik. Hoe zou u dit oplossen?”

Het tot nu toe geannonceerde en naar ruim één miljard dollar verdubbelde hulppakket voorziet onder meer in voedselhulp, directe steun bij de bouw van huizen van gedemobiliseerde soldaten en bij de winning van gas en olie alsook hulp aan ondernemers en boeren. Het bedrag staat in schril contrast met de 49 miljard dollar die Duitsland tot nu toe aan Rusland heeft gegeven, maar ook met de 5,3 miljard dollar die Amerika jaarlijks aan Egypte en Israel verstrekt.

Clinton beschouwt de Vancouver-top als klaroenstoot voor de belangrijke bijeenkomst later deze maand van ministers van de G-7, de zeven rijkste industrielanden, die zich zullen buigen over hulp ter waarde van dertig miljard dollar. De G-7 stelde vorig jaar 24 miljard dollar ter beschikking aan Rusland, maar daarvan is nauwelijks de helft besteed omdat het land volgens het Internationaal Monetair Fonds niet voldoet aan de criteria voor inflatie en overheidstekort. Gangmaker Clinton wil dat het IMF zich meer als betrokken partner dan als conservatieve bankier opstelt. Al met al trekt de Amerikaanse regering voor weinig geld veel macht naar zich toe, hoe ongelegen het buitenlandse onderwerp ook komt.

En wat is de positie van Boris Jeltsin, die vorige week zo in het nauw werd gedreven door het Volkscongres dat hij verklaarde dat het verkeerd was een “bovenmatige hoop op buitenlandse hulp” te koesteren? Naar verluidt leeft de top in Moskou nauwelijks en proberen Jeltsin-kringen hun voorman vergeefs op te hemelen tot internationaal staatsman. Jeltsin zelf kan niet veel anders dan hopen dat hem niet hetzelfde overkomt als Gorbatsjov in 1991 toen hij met lege handen terug kwam van een G-7 vergadering en enkele maanden later het veld moest ruimen.

Uitgerekend Gorbatsjov was deze week in Vancouver op een van zijn vorstelijk betaalde lezingentournees, als warming-up voor de top. Hij spekt zijn beurs nu sneller dan Jeltsin.