Stelsel levert maatwerk voor ambtenaar

DEN HAAG, 2 APRIL. Minister Dales (binnenlandse zaken) is sinds gisteren ruim 700.000 ambtenaren "kwijt' geraakt. Het leek een 1 april-grap. Het is waar.

Tot 1 april was de minister van binnenlandse zaken de werkgever van alle ambtenaren, maar nu moet Dales deze taak delen met de ministers Ritzen (onderwijs), Ter Beek (defensie) en Hirsch Ballin (justitie). Er zijn zelfs nieuwe werkgeversorganisaties opgericht om de taak van Dales te verminderen. Sinds gisteren wordt in acht aparte sectoren onderhandeld over de arbeidsvoorwaarden van ambtenaren. Pensioen, vervroegde uittreding en sociale zekerheid zijn (voorlopig) nog wel onderwerpen van centraal overleg.

Met deze decentralisatie wil het kabinet verschillen in beloning en de andere arbeidsvoorwaarden mogelijk maken tussen ambtenaren. Een sector waar bijvoorbeeld veel oudere ambtenaren werken, kan het accent leggen op deeltijd-VUT in ruil voor minder loonsverhoging. Het past in het streven om de rechtspositie van de "dienaar des Konings' in overeenstemming te brengen met die van de "gewone' werknemer.

Tien jaar geleden is de kiem gezaaid voor de nieuwe structuur. Sinds het Binnenhof met blusschuim werd volgespoten en alle ambtenaren een button droegen "Boos op Koos' is er iets fundamenteels verandert in de arbeidsverhouding tussen de overheid als werkgever en de ambtenaar.

Bij de bezuinigingen op de overheidsuitgaven verlaagde minister Koos Rietkerk (binnenlandse zaken) in 1983 het salaris van ambtenaren met drie procent. Zijn opvolger Van Dijk maakte zelfs een eind aan het zogenoemde trendmechanisme: een ingenieus systeem waarbij de ambtenaren nauwgezet de loonontwikkeling in het bedrijfsleven volgden. De arbeidsvoorwaarden werden centraal vastgesteld en dat leidde tot een verstarring van de beloningsstructuur. Met de nieuwe overlegstructuur poogt de overheid "maatwerk' te leveren.

Vorige week zijn de onderhandelingen gestart tussen het college van arbeidszaken van de VNG (de werkgever van de gemeente-ambtenaren) en de centrales. Onlangs hebben de ambtenarencentrales het eisenpakket 1993 bekend gemaakt voor de onderhandelingen over de arbeidsvoorwaarden van het rijkspersoneel. De eisen van gemeente- en rijksambtenaren zijn op hoofdlijnen gelijk, en de woordvoerder van de FNV-ambtenarenbonden verwacht dat de eisen in de andere zes sectoren niet veel zullen afwijken. Alle ambtenaren-CAO's liepen op 1 april af. Traditioneel beginnen de onderhandelingen over de nieuwe CAO laat om de resultaten van de marktsector mee te nemen.

De centrales eisen voor de periode 1 april 1993 tot 1 april 1994 een salarisverhoging van 2,5 procent om daarmee de inflatie te compenseren. Daarnaast willen de centrales een compensatie voor de negatieve koopkrachteffecten die een gevolg zijn van de privatiserering van het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds. Met ingang van 1 januari 1996 wordt het ABP (belegd vermogen 170 miljard gulden) geprivatiseerd. Ambtenaren met een modaal inkomen (bruto 45.000 gulden) gaan er een half procent op achteruit; een gevolg van de stijging van de totale ABP-premie om zo in de toekomst aan de financiële verplichtingen te kunnen voldoen.

In de marktsector heeft de WAO-ingreep van het kabinet de onderhandelingen over nieuwe CAO's volledig gedomineerd. Het nieuwe stelsel kan leiden tot meer dan een halvering van de WAO-uitkering; in het oude WAO-regime bedraagt de uitkering bij volledige arbeidsongeschiktheid 70 procent van het laatst verdiende loon. Ook de ambtenaren willen een reparatie van het zogenoemde WAO-gat.

De reparatie van het "WAO-gat' van ambtenaren kost volgens een woordvoerder van het ministerie van binnenlandse zaken ongeveer één procent van de totale loonsom; met andere woorden ongeveer 500 miljoen gulden. Het WAO-gat is nog een onderwerp van centraal overleg. Minister Dales wijst een reparatie niet af, maar heeft wel gezegd dat het "budgettair-neutraal' moet zijn: het mag de schatkist niets kosten. De werkgevers van de ambtenaren hebben hun aanbod nog niet op tafel gelegd, maar op voorhand maken de vakbonden al duidelijk dat de onderhandelingen “bijzonder moeilijk” dreigen te worden. “De centrales verwachten dat de werkgever weinig tot geen financiële ruimte beschikbaar zal stellen”, meldt het gezamenlijke persbericht van de vier ambtenarencentrales deze week.

Sector Aantal ambt. Werkgever

Onderwijs 346.900 minister Ritzen

Gemeenten 212.200 college van arbeidszaken (VNG)

Rijk 118.300 (excl. defensie) minister Dales

Defensie113.200 (burgerlijk en militair) minister Ter Beek

Politie 38.900 minister Dales

Provincies 14.000 Interprovinciaal Werkgeversverband (IPO)

Waterschappen 7.800 Unie van waterschappen

Rechterlijke Macht 2.000 minister Hirsch Ballin

Totaal 853.300 Bron: Binnenlandse Zaken