"Slikken AZT stelt symptomen van aids niet uit'

AMSTERDAM, 2 APRIL. Het oudste en meestgebruikte anti-aids-middel AZT is van weinig nut voor mensen die wel met het aids-virus besmet zijn maar de ziekte nog niet hebben. Als zij AZT slikken krijgen zij vrijwel net zo snel aids als mensen die het middel niet nemen. De AZT-slikkers hebben wel last van bijwerkingen.

Dit blijkt uit een groot Brits-Frans onderzoek naar het effect van vroeg gebruik van AZT. De resultaten worden gepubliceerd in het Engelse medische tijdschrift The Lancet van 3 april. In deze zogenoemde "Concorde-studie' zijn de vrijwillige deelnemende seropositieven drie jaar lang gevolgd, nadat ze door het lot waren aangewezen om een lage dosis AZT of een nepmiddel (placebo) te gebruiken. Behandelaars en deelnemers wisten niet wie AZT en wie een placebo kreeg. In totaal deden 1.749 mensen aan het onderzoek mee. Het was de grootste en langstlopende studie naar vroeg gebruik van AZT.

Onder zowel placebo- als AZT-gebruikers kreeg achttien procent van de deelnemers aids. Na drie jaar was de sterfte in beide groepen vrijwel hetzelfde: acht procent in de AZT-groep en zeven procent in de placebogroep. Beide groepen onderscheidden zich alleen in de aantallen CD4-bevattende cellen, witte bloedcellen die door het aids-veroorzakend virus worden vernietigd. De seropositieven die AZT gebruikten behielden er iets meer.

Volgens het hoofd van de aids-afdeling van het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam, de internist dr. S.A. Danner, betekenen deze resultaten niet dat aan symptoomloze seropositieven voortaan geen AZT meer wordt voorgeschreven. Danner: “Dit is het vierde onderzoek naar het effect van vroeg gebruik van AZT. De andere drie Amerikaanse studies pakten wel goed uit voor AZT-gebruikers. Er waren per studie wat minder deelnemers en ze duurden korter, de eerste is zelfs voortijdig gestaakt omdat voortzetting onethisch werd geacht, maar het waren geen slechte studies.”

Danner heeft een groot bezwaar tegen de Concorde-studie omdat het onderzoeksprotocol halverwege het onderzoek is bijgesteld. Daardoor kunnen de resultaten ernstig beïnvloed zijn.

Danner: “Toen in 1991 de resultaten van de eerste Amerikaanse studie werden gepubliceerd, was de Concorde-studie net over de helft. De deelnemers van de Concorde-studie hoorden toen dat vroeg met AZT beginnen goed was. Om te voorkomen dat zij zouden weglopen kregen zij de gelegenheid om AZT te gaan gebruiken. “Achteraf blijkt dat ongeveer een kwart van de mensen in de placebogroep dat ook gedaan heeft. Dat kan de resultaten flink hebben veranderd.

Pag.5: AMC blijft AZT gewoon toepassen

Danner: “De groep seropositieven die op AZT is overgestapt zal dat waarschijnlijk niet toevallig hebben gedaan. Je kunt je voorstellen dat vooral placebogebruikers die zich wat moe voelen en die wellicht aids aan het ontwikkelen zijn op AZT overstappen en dat mensen die zich gezond voelen dat niet doen. Daardoor vervuil je je onderzoeksbestand enorm. Volgens mij, en anderen die ik erover heb gesproken, zijn de te vergelijken groepen in de loop van de studie behoorlijk naar elkaar toe gegroeid.”

In The Lancet worden alleen nog maar de voorlopige resultaten van de studie gepubliceerd. Nadere analyse moet uitwijzen of de groep die uit eigen wil AZT ging gebruiken zich sterk onderscheidt van de seropositieven die de placebo bleven slikken. Danner: “Zolang die nadere analyse niet is gepubliceerd veranderen wij ons beleid in de kliniek niet. Ik ben bang dat als die nadere analyse komt de onderzoekers hun conclusie niet overeind kunnen houden. Misschien hebben ze zelfs deze voorlopige resultaten wel gepubliceerd om nog iets van hun onderzoek te redden.”

Aan de handelaren op de Londense beurs waren deze nuanceringen niet besteed, Het aandeel van AZT-fabrikant Wellcome op de Londense beurs daalde na bekend worden van het nieuws, gisteren, ongeveer tien procent. Wellcome verdiende het laatste halfjaar van 1992 nog 131 miljoen pond aan de verkoop van Retrovir, de handelsnaam van AZT.

In een reactie zei Wellcome dat de resultaten van de Concorde-studie klinisch toch al van minder belang zouden zijn omdat de moderne aids-bestrijding veel meer gericht is op de combinatie van de beschikbare medicijnen.

Volgens Danner is combinatietherapie bij symptoomloze seropositieven echter nog niet aan de orde. Dat is ander bij mensen die inmiddels aids hebben ontwikkeld. AZT vertraagt de verergering van aids als de symptomen zich eenmaal hebben geopenbaard. Maar op den duur wordt het virus bij veel patiënten resistent tegen AZT, of kunnen de patiënten het middel zelf niet langer verdragen. Dan is een combinatie met nieuwere middelen een uitkomst.

Danner: “In Nederland krijgen seropositieven zonder aids AZT als hun aantallen T4-cellen onder de 400 zakken en als ze AZT willen. AZT blijft hier de eerste keus. Voor mensen met aids is behalve AZT nu ddI geregistreerd. ddC is nog niet geregistreerd maar wel gratis verkrijgbaar voor patiënten die dat nodig hebben.”