Partijen Z-Afrika schuiven problemen weer voor zich uit

JOHANNESBURG, 2 APRIL. Het voortdurende geweld in Zuid-Afrika heeft gisteren de hervatting van de onderhandelingen over een non-raciale grondwet beheerst. De conferentie voorkwam een dreigende confrontatie tussen de regering en zwarte oppositiepartijen over de bestrijding van het geweld door de discussie hierover te verschuiven naar later.

De 26 delegaties van politieke partijen en thuislanden kwamen gisteren in Johannesburg na een impasse van bijna een jaar bijeen voor het formele begin van de onderhandelingen, die Zuid-Afrika van apartheid naar democratie moeten leiden. De partijen besloten hun diepe meningsverschillen over de toekomst van het land niet voor het oog van de buitenwereld uit te vechten.

De conferentie verwees de echte onderhandelingen naar een kleiner onderhandelingsforum, dat binnenkort vrijwel dagelijks achter gesloten deuren bijeen zal komen. Dit comité moet compromissen voorbereiden over omstreden zaken als militaire vleugels van politieke groepen, de voorbereiding van algemene verkiezingen, het opstellen van de grondwet, de staatsvorm van het nieuwe Zuid-Afrika (federaal of centralistisch) en een interim-regering van nationale eenheid.

De regering-De Klerk had, onder druk van een achterban die was geschokt over een aantal recente terreuraanslagen op blanken, vooraf aangekondigd dat geweld het eerste punt op de agenda zou moeten zijn. Zij stelde het linkse Pan Afrikaans Congres (PAC) verantwoordelijk voor de aanslagen, die volgens de regering het werk zouden zijn van de militaire vleugel van het PAC, het Volksbevrijdingsfront van Azanië (APLA).

De regering voerde de spanning daags voor de conferentie verder op door met extra leger- en politie-eenheden de grenzen met het onafhankelijke thuisland Transkei af te sluiten. De regering zegt bewijzen te hebben dat APLA het thuisland gebruikt als basis voor aanslagen op blanke doelen in Zuid-Afrika, met medeweten van de regering van Transkei. De militaire leider van het thuisland en ANC-sympathisant, generaal Bantu Holomisa, heeft dit ontkend.

Minister Hernus Kriel (wet en orde) verklaarde deze week bovendien in het parlement dat de regering gezamenlijk beheer in de overgangsfase van alle militaire formaties, inclusief het Zuidafrikaanse leger, afwijst. Het Afrikaans Nationaal Congres (ANC), de grootste zwarte partij, is hierover al enige tijd met de regering in onderhandeling.

De aanval van de regering op het PAC en Transkei liep gisteren in de conferentiezaal in het World Trade Centre in Johannesburg echter dood. Minister van arbeidszaken Wessels stelde in een harde toespraak als voorwaarde voor verdere deelneming aan de onderhandelingen dat het PAC het in 1991 gesloten Nationale Vredesakkoord eerst zou ondertekenen. Het PAC weigerde dat, en ontkende betrokkenheid bij de recente moorden op blanken.

De andere partijen, onder aanvoering van ANC en Inkatha, bleken geen behoefte te hebben aan een steekspel van beschuldigingen. De conferentie werd het uiteindelijk eens over een vage resolutie die het geweld veroordeelde en de zaken doorschoof.