Partijen Japan willen politiek systeem wijzigen

TOKIO, 2 APRIL. Aangespoord door het escalerende schandaal rondom de gevallen LDP-leider Shin Kanemaru hebben regerings- en oppositiepartijen in Japan deze week elk ver gaande wetsvoorstellen bekendgemaakt voor hervorming van het Japanse politieke systeem.

De regerende Liberaal-Democratische Partij wil breken met het systeem waarbij in de 130 kiesdistricten drie tot vijf zetels zijn te vergeven. Dit systeem lokt uit dat kandidaten van dezelfde partij in hetzelfde kiesdistrict onderling om de kiezersgunst strijden en het houdt zodoende de kliekvorming (facties) binnen de partijen in stand. Het bindt kiezers door op grote schaal financiële gunsten aan hen te verlenen, geld dat wordt vergaard door de factieleider, soms openlijk, meestal onder de tafel.

In plaats daarvan wil de LDP dat het aantal zetels in het Lagerhuis wordt verminderd van 512 tot 500 en dat er 500 kiesdistricten komen met voor elk maar één zetel in het Lagerhuis. Volgens de LDP, die al bijna veertig jaar ononderbroken aan de macht is, stimuleert zo'n enkelvoudig stelsel een tweepartijensysteem en een echte regeringswisseling.

De LDP stelt verder voor om rechtstreekse giften aan individuele politici geheel te verbieden. Maar bedrijven en vakbonden mogen politieke partijen financieel blijven steunen, zij het tot een maximum van 240.000 yen per jaar. Individuele politici mogen dit geld alleen ontvangen via wettelijk erkende politieke groeperingen die voor hen geld verzamelen. De politicus mag er niet meer dan twee van zulke groeperingen op nahouden.

Om geldverslindende transacties onder de tafel in te dammen stelt de LDP voor het eerst voor om politieke partijen van overheidswege te subsidiëren, mits zij aan een aantal voorwaarden voldoen (drieprocents-kiesdrempel bij de laatste verkiezing). Daartoe wil zij een fonds in het leven roepen ter grootte van de Japanse bevolking (123 miljoen) maal 250 yen.

Ten slotte wil de LDP de nieuwe 500 kiesdistricten geografisch zo indelen dat rekening wordt gehouden met de gewijzigde bevolkingsspreiding. De huidige districten dateren van vlak na de oorlog. Dat moet tegengaan dat dunbevolkte agrarische districten onevenredig veel zetels in het Lagerhuis bemachtigen, zoals tot nutoe steeds is gebeurd.

De socialistische oppositie heeft haar eigen wetsvoorstellen bekendgemaakt. Zij wil donaties door bedrijven en vakbonden volledig verbieden. Bovendien pleit zij voor een gemengd kiesstelsel à la het Duitse, met een gedeeltelijk evenredig (300 zetels) en een gedeeltelijk enkelvoudig kiessysteem van één zetel per district (200 zetels). Volgens haar legt een geheel enkelvoudig systeem de LDP geen windeieren, omdat het een grote partij begunstigt.

Aanvankelijk was er ook in de LDP fel verzet tegen een geheel enkelvoudig kiessysteem, omdat zo'n systeem, als het tij voor de LDP tegen zit, de socialisten in één klap aan een grote overwinning kan helpen. Maar het almaar escalerende schandaal rondom de gevallen LDP-leider Shin Kanemaru (78), die begin deze week op borgtocht is vrijgelaten, heeft het verzet gebroken. Kanemaru wordt verdacht van grootscheepse belastingontduiking voor geld dat hij ontving van bouwbedrijven in ruil voor bouwopdrachten voor publieke werken. De door de omstandigheden afgedwongen hervormingsdrift van de politici maakt volgens waarnemers de kansen op daadwerkelijke politieke hervormingen groter dan ooit.