BEIROET, APRIL. Nu nog groeien gras en struiken ...

BEIROET, APRIL. Nu nog groeien gras en struiken tussen de ruïnes van de burgeroorlog, maar als het loopt zoals de autoriteiten het zich voorstellen begint volgend jaar de bouw van een nieuw hart voor Beiroet. De plannen zijn grandioos, en heel Beiroet is erover gevallen. De kritiek is niet mals: “Als ik in Jeddah of Singapore wil wonen, ga ik wel verhuizen” of “Ik bouw mijn huis steen voor steen, ik zet niet in één klap een hele wijk neer.”

Maar de critici kunnen op dit punt althans gerust zijn: de schetsen van het nieuwe Beiroet, met zijn brede, kaarsrechte centrale boulevard en zijn reusachtige wereldhandelscentrum, zijn niet meer dan een artistieke impressie. “Er is helemaal geen architectonisch concept”, zegt Nasir Shama', de secretaris-generaal van de particuliere onderneming die speciaal wordt opgericht om het centrum van Beiroet te herbouwen. “De schetsen vormden een poging van de mensen van de CDR (de Nationale Commissie voor Ontwikkeling en Reconstructie die de Libanese wederopbouw leidt) om de bevolking iets te laten voelen. Maar dat was een vergissing van de mensen van de CDR”. “Het proces van planning wordt niet begrepen in dit land”, aldus Shama' die uit het buitenland is teruggekeerd om dit project te leiden.

Het centrum beslaat een gebied van 146 hectare, 1,5 kilometer van oost naar west en 1 kilometer van noord naar zuid. Voor de oorlog in 1975 begon woonden en werkten er meer dan 100.000 mensen. Het grote probleem bij de wederopbouw was dat tienduizenden mensen eigendomsrechten uitoefenen op het gebied, en dat zittende huurders aanzienlijke bescherming genieten krachtens de wet. Hieruit voortvloeiende conflicten zouden veel eigenaren, zo vreesde men, ervan weerhouden opnieuw te gaan bouwen.

De vernuftige oplossing was de oprichting van een particuliere onderneming speciaal voor de herbouw van het centrum, waarvan de helft van de aandelen voor de eigenaren van het centrum is. De rest is voor investeerders, die ieder maximaal 10 procent van de aandelen mogen aanschaffen. Premier Hariri heeft al aangekondigd voor 10 procent goed te zijn, om vertrouwen in het project in te boezemen, en volgens Shama' hebben ook andere geldschieters belangstelling getoond, voor in totaal 650 miljoen dollar (het hele project wordt op 2 à 3 miljard dollar geschat). De regering heeft openbare grond in het gebied aan de onderneming cadeau gedaan, en is in ruil daarvoor verlost van de verplichting de infrastructuur te herstellen, wat naar schatting 350 miljoen dollar gaat kosten.

Veel eigenaren zijn woedend: sommigen protesteren tegen wat zij zien als een verkapte onteigening, in strijd met de grondwet, anderen zeggen dat de grondprijzen, die in februari zijn geëvalueerd, opzettelijk veel te laag zijn geraamd. Wat het eerste betreft zijn de eigenaren kansloos: Shama' wijst erop dat de gevonden oplossing in overeenstemmig is met een al in 1962 door het parlement goedgekeurde wet om stedelijke problemen aan te pakken, die in 1991 is aangepast. Protesten tegen de geraamde grondprijzen kunnen tot juni worden ingediend, waarna een besluit valt.

Andere critici vrezen de creatie van een “getto voor de rijken” - maar Shama' wijst dat resoluut af: “Wie gaat daar werken? Alleen de rijken? Waarom zou het in het belang van de onderneming zijn geen huur-markt te creëren?” “We kunnen niet alleen appartementen van een miljoen dollar bouwen - daarvoor is er geen markt.”

Veel runes worden nu door ontheemden bewoond, dat is de meer concrete werkelijkheid, en de fundamentalistisch-shi'itische beweging Hezbollah heeft zich al als hun belangenbehartiger opgeworpen. “Er zijn bepaalde sectoren waar krakers zijn gaan wonen omdat de wet zegt dat de onderneming de kwestie moet aanpakken, misschien compensatie moet betalen”, zegt Shama'. “Sommigen waren er al, maar hun aantal is zeker gestegen na de aanpassing van de wet.”

Shama' denkt dat het nog ongeveer een jaar zal kosten voor de problemen zover zijn opgelost dat de eerste spa de grond inkan. Wat zal ik zien als ik over twee jaar terugkom? “Het begin van de infrastructuur, de wegen. Als u over drie jaar terugkomt, zal ook een aantal gebouwen dat kan blijven staan, gerenoveerd zijn.”