Wandelen boven een oude duinvoet

Het leegstaande ooievaarsnest in de Klinkenberger Polder bij Warmond is gekraakt door een eendenfamilie. Voor de ooievaar op doortocht is op het wagenwiel geen plaats meer. Een wandeling langs moerasvergeetmijnietjes, blaartrekkende boterbloemen, witbolgras en pijptorkruid in een polder die bedreigd wordt door de bollencultuur.

De nauwkeurige routebeschrijving is te bestellen bij de Vereniging Betrokken Warmonders, Van Mathenessestraat 19, 2361 KA Warmond.

Ingeklemd tussen de kale, troosteloze bollenstreek en het doctorandussendorp Oegstgeest ligt, ten oosten van de A44 en de Schiphollijn, het lieflijke dorp Warmond. Hoe klein het ook is _ vijfduizend inwoners _ je kunt er wel drie prachtige wandelingen maken. Een in het statige, oude bos rondom het Huys te Warmont, een op het eiland Koudenhoorn dat sinds enkele jaren door een voetgangersbrug met het vasteland is verbonden, en een in de Warmondse Klinkenberger Polder.

Om de aandacht te vestigen op dit weinig bekende gebied heeft de Vereniging "Betrokken Warmonders' een routebeschrijving uitgebracht van een wandeling door de Klinkenberger Polder. Het is geen lange tocht: in een uur is men terug op het uitgangspunt, maar desgewenst is het traject te verlengen met een wandeling op het eiland Koudenhoorn, of in het bos van Huys te Warmont (leden van het Zuid-Hollands Landschap mogen er gratis in, niet-leden trekken bij de ingang een kaartje). Na de wandeling op Koudenhoorn kan men zich verpozen in het nabijgelegen cafe-restaurant Meerrust, een uitspanning waar Thomas Mann graag kwam wanneer hij in Noordwijk logeerde, of in de voormalige herberg, nu restaurant, De Stad Rome.

De wandeling door de Klinkenberger Polder is mede mogelijk geworden door de aanleg van de Schiphollijn. Zij volgt dan ook deze spoorlijn, herkenbaar aan de geluidswanden die destijds, bij de aanleg van de lijn in de jaren zeventig, voor Nederland een primeur waren. De beruchte kruising van de vier banen is ingewikkeld als een standje uit de Kamasutra.

Wie bij het einde van de bebouwing rechts, het bovenste pad kiest, krijgt een fraai overzicht over het zuidelijk gedeelte van de Klinkenberger Polder. Hier ligt een landschap dat in de Middeleeuwen is gevormd door de gestage in- en uitstroom van zee- en regenwater. De oude duinvoet bevindt zich op een diepte van zes meter. Het gaat hier om de derde en meest landinwaarts gelegen strandwal. Het laaggelegen land naast de oude duinvoet stond ooit in open verbinding met de zee bij Katwijk. Het was een getijdengebied, waar bij hoog water de zee binnendrong. Daarnaast was het een reservoir van regenwater dat bij een hoge stand van het zeewater niet kon wegvloeien. Zo ontstonden brakwaterpoelen, waarin zich laagveen vormde. Bij hoog tij werd het veengebied toch weer overstroomd met zeewater, dat een vruchtbare laag klei op het veen achterliet. Bij afgravingen is dat soms mooi te zien: in de diepte grijs duinzand, waarboven afwisselend lagen veen en zeeklei. In de Middeleeuwen is dit gebied ontgonnen door het graven van een ringvaart, het graven van sloten voor ontwatering en het afgraven van veen. Zo ontstond de Klinkenberger Polder.

Helaas is een deel van de polder al aangetast door het scheuren van de grond. Het is het gevolg van een omvangrijke operatie waarbij duinzand naar boven wordt gehaald door het land onder water te zetten en het zand naar boven te zuigen. Ook wordt het land eenvoudig afgegraven. Na zware bemesting wil men op deze schrale grond bollen kweken, een cultuur die uitsluitend kan bestaan bij de gratie van zware bestrijdingsmiddelen, die niet alleen het kruid en gedierte, maar op termijn ook de kweker zelf uitroeien.

Voor het zover is hebben hazen en grutto's allang een goed heenkomen gezocht. In het ongeschonden gedeelte van de Klinkenberger Polder huizen ze gelukkig nog wel. In het vroege voorjaar kun je bovendien verrast worden door de ongewoon brede vleugelslag van de ooievaar op doortocht. Alleen op doortocht, helaas. De uit Wassenaars Dierenpark ontsnapte nijlgans die op de Oude Toren nestelt, houdt deze voedselconcurrent in de gaten. Het oude wagenwiel, tegenover het Gemeentehuis, dat door de plaatselijke carnavalsvereniging is gerenoveerd, is misschien daarom niet door de ooievaar als woonstee geaccepteerd. Het werd gekraakt door een eendenfamilie.

De Schipholspoorweg vormt de vanzelfsprekende westgrens van het Groene Hart van de Randstad. Een uitstapje onder het viaduct door biedt een blik op een stuk polder waar het duinzand aanleiding gaf tot nog een ander landschap: de Klinkenbergerput, die als zandwingebied is gebruikt. Het ligt in de bedoeling om door de aanleg van een puindam in deze plas het oude kerkepad naar het Groene Kerkje in Oegstgeest in ere te herstellen. Daarmee zou ook een verbinding kunnen worden gelegd met de wandelpaden langs de Klinkenbergerput die men vanuit de trein kan zien liggen. In combinatie met een fietspad naar Voorhout vanaf dit punt zou een "groene route' zijn gerealiseerd die de bewoners van de toekomstige stedelijke agglomeratie Voorhout-Sassenheim naar het Warmondse recreatiegebied brengt.

Terug naar de Klinkenberger Polder. Op het moment dat u dit leest staan de witbloeiende sleedoornstruiken in volle bloei. Later in het jaar staan langs en in de sloten moerasvergeetmijnietjes, moeraswalstro, de blaartrekkende boterbloem, witbolgras, pijptorkruid en het watergras. Aan het einde van de wandeling wacht, tussen de bomen, het ronde eiland van de waterburcht Teylingen met zijn dubbele slotgracht, nu in gebruik als kinderboerderij. (Een goede beschrijving van de geschiedenis van deze burcht is te vinden in R.H.J. Klok, Archeologisch reisboek voor Nederland). Hierlangs bereikt men via de statige Bisschopslaan het eindpunt van de wandeling. Het stille dorp Warmond waarvan de inwoners, voorzover niet als boer, bollenkweker of zoetwatervisser werkzaam, bestonden van de R.K.-industrie: het vervaardigen van kaarsen voor het voormalig Groot Seminarie, dat de wandelaar even tevoren gepasseerd is.