Waarom blaft de hond

Wilde honden, dingo's en wolven blaffen niet. Maar onze eigen mensenvriend wel. De vraag die ons vaak wakker houdt is: waarom?

Het antwoord: neotenie.

Het blaffen van de Canis familiaris bezorgt bioloog Ray Coppinger en lingust Mark Fernstein van Hampshire College uit Amherst, Massachusetts slapeloze nachten. Natuurlijk, het blaffen zelf is al akelig genoeg. De Nederlandse Stichting Geluidhinder meldt dat geluidsoverlast door huisdieren de tweede plaats bezet op de ranglijst van ergenissen; blaffende honden spannen met een volume van 120 decibel de kroon. Maar wat het duo vooral wakker houdt is de vraag waarom honden blaffen.

Er werd heel wat afgelachen tijdens de jaarlijkse bijeenkomst van de American Association for the Advancement of Science in Boston, waar beide onderzoekers hun werk kwamen toelichten. Maar Coppinger en Fernstein menen het serieus: wat zet honden aan tot blaffen? Hebben zij deze eigenschap soms van hun voorouders geerfd? Helpt het blaffen hen bij het vinden van voedsel of een partner?

Biomassa

Coppinger: "Laten we eens een aantal axioma's een nader bekijken. Stelling 1: Honden blaffen omdat zij de natuur zijn gaan domineren. Honden en andere huisdieren vormen nu reeds twintig procent van de totale dierlijke biomassa op aarde: over dertig jaar is dat volgens schattingen veertig en halverwege de volgende eeuw mogelijk zelfs al zestig procent. Daar mag je als hond best blij mee zijn.'

"Stelling 2: honden blaffen omdat ze niets beters te doen hebben, veel te veel te eten krijgen en geen raad weten met hun overtollige energie. Een handicap of juist een voordeel? Veelvraten maken meer kans om te overleven dan honden die heel weinig te eten krijgen. Als je maar flink schrokt, blijft er voor de anderen minder te eten over. Maar ja, wat doe je met die extra energie als je die niet in vet of in lichaamsgroei kunt omzetten? Juist, je gaat blaffen! Blaffen vergt namelijk vreselijk veel energie. Dus als U voortaan Uw hond urenlang hoort blaffen, bedenk dan dat het dier een metabolisch probleem heeft. Ik kan hieraan nog aan toevoegen dat honden gemiddeld tweemaal zoveel energie verbruiken als mensen. Een hond die vijftig pond weegt, eet evenveel als een mens van honderd pond. En omdat in de westerse wereld honden tegenwoordig precies hetzelfde krijgen te eten als mensen, hebben we voor het voeden van 1 pond hond dus ook gemiddeld tweemaal zoveel landbouwgrond nodig. Kappen we onze regenwouden soms om onze honden te voeden?'

"Stelling 3: de mens heeft de hond tam gemaakt, dus zal hij voor de teelt wel een blaffende hond hebben geselecteerd. Dit is een vrij algemeen aanvaarde theorie. Hij gaat ervan uit dat 10.000 jaar geleden de wolf bij de mensen is gaan wonen. Er moeten twee soorten wolven zijn geweest: wolven die blaften, om voedsel te krijgen of om soortgenoten op een afstand te houden, en wolven die niet blaften. De blaffende wolven werden geselecteerd en hun nakomelingen kennen we nu als Canis lupus familiaris. Mocht dit inderdaad zo gegaan zijn, dan blaft de hond ten dienste van de mens. En daar zit natuurlijk wel wat in, want een hond die over het huis waakt, wordt meestal beloond en heeft dus een natuurlijke voorsprong op wilde honden.'

Etensresten

"Dat brengt ons automatisch bij stelling 4 en die luidt dat de wolf zelf tam is geworden. In het stenen tijdperk werden etensresten, beenderen en huiden gewoon op straat gegooid. Daar kwamen wolven op af. De brutale wolven hadden een voordeel boven de schichtige wolven. Wolven die blaften kregen meer te eten dan wolven die niet blaften. Je zou het de Survival of the Fattest kunnen noemen. Het bewijs voor deze stelling is eerder deze eeuw al eens geleverd door Dimitri Belyaev van het Instituut voor Cytologie en Genetica bij Novosibirsk in Siberie. Hij vulde troggen met voer en liet er zilvervossen van eten. De minst schichtige vossen werden voor de teelt gevangen. Na ongeveer twintig generaties had Balyaev de dieren tam gekregen. Sterker nog: de dieren hadden een complete metamorfose ondergaan. Ze vertoonden een voor vossen zeer vreemd gedrag dat heel erg aan dat van jonge honden deed denken. Ook waren de dieren veel dikker geworden, had hun vacht een andere kleur gekregen en waren de voor vossen zo karakteristieke puntoren geheel verdwenen. Het dier had met andere woorden een heel ander temperament en fysiologie gekregen. Belyaev had gewoon een hond gefokt.'

Waarmee het mysterie van het blaffen nog altijd niet opgelost, want als wolven konden blaffen, waarom deden ze dat dan? Fernstein: "Je zou denken dat blaffen een vorm van communicatie is, maar als je goed kijkt ontdek je dat honden tegen alles blaffen: van de maan tot het ruisen van de bladeren. In zijn boek "The Territorial Imperative' schrijft Robert Ardrey dat honden blaffen om dezelfde reden als dat mensen hekken bouwen: ze willen hun terrein afbakenen. Maar er is niets bij blaffende honden dat wijst op sociaal gedrag. Wij hebben tijdens een koude winternacht in Minnesota op een groot veld een hond geobserveerd die zeven uur onafgebroken blafte. Het was er doodstil, er waren geen andere dieren in de buurt. Het was alsof de hond voortdurend tegen zichzelf blafte. Maar ook als je blaffende honden bij elkaar zet, valt het op dat ze elkaar niet eens aankijken! Ook gaan ze vaak door met blaffen totdat ze helemaal schor zijn, en vaak weten ze dan nog niet van ophouden. Het is alsof president Clinton zich eerst helemaal hees schreeuwt en dan nog eens zijn inaugurale rede wil gaan voorlezen. Ik kan het U nog sterker vertellen: je kunt bij honden de stembanden verwijderen en dan blaffen ze nog.'

Ga weg

"Nog interessanter wordt het als je kijkt naar de betekenis van de geluiden die honden maken. Eugene Morton van de National Zoo van het Smithsonian Institute heeft er zijn levenswerk van gemaakt. Volgens hem betekenen hoge tonen "kom hier' en lage tonen "ga weg'. Geluiden met een duidelijke communicatieve functie zijn rijk aan harmonie. Dit in tegenstelling tot blaffen, dat veel ruis bevat en iets onbestemds heeft. Volgens Morton houdt blaffen het midden tussen "kom hier' en "ga weg'. Als het klopt wat hij zegt, moeten blaffende honden erg verwarde dieren zijn.'

"Omdat algemeen wordt aangenomen dat de hond afstamt van de wolf, hebben we natuurlijk ook gekeken naar dieren die een grote verwantschap met de hond vertonen. Genetisch hebben honden en wolven zelfs zoveel met elkaar gemeen, dat je ze zonder probleem kunt kruisen; hun nakomelingen zijn kerngezond. Maar wolven blaffen zelden, en dat geldt ook voor de meeste wilde honden, zoals de Australische dingo en de kamponghond. Gedragsbioloog Ronald Schassburger van de Universiteit van Cornell heeft ongeveer drieduizend geluiden van de wolf (Canis lupus) spectrografisch geanalyseerd. Maar een heel klein gedeelte daarvan zou je als blaffen kunnen aanmerken. Er moet dus iets zijn geweest wat honden tot blaffen heeft aangezet. Maar wat? Wij hebben wolven in gevangenschap geobserveerd en die blaffen niet. Prairiewolven reageren totaal niet op blaffende honden, ook niet als je ze samen in een kennel opsluit. Aan de Universiteit van Connecticut hebben ze een prairiewolf en een speurhond gekruist, maar het kroost blaft voor geen meter. Jonge prairiewolven blaffen daarentegen wel! Die maken zelfs erg veel lawaai. Net als jonge mensenkinderen trouwens. Jonge wolven vertonen hetzelfde gedrag, totdat ze ongeveer zeven weken oud zijn, want dan neemt de activiteit af.'

"Bij honden is dat niet het geval: die gaan juist meer blaffen. We weten niet waarom dat zo is. De moederhond trekt zich er in elk geval niets van aan. Als een jonge hond aandacht wil, zal het niet gaan blaffen, maar janken. De moeder reageert daar onmiddellijk op. Het is een zo sterk communicatiemiddel dat als je het geluid vastlegt op een draagbare cassetterecorder de moeder het apparaatje in de bek neemt en het terug naar het nest brengt. Worden de jongen groter, dan reageert de moeder niet meer, hoe ze ook hun best doen. Toch gaan honden door met blaffen.'

"Jonge honden blaffen niet alleen, ze verscheuren ook sloffen en jagen hun eigen staart achterna. Speels gedrag zonder enig doel, het kost ze alleen maar energie. Waarom vinden honden het zo leuk om achter stokken aan te rennen? Ze kijken je aan alsof ze honger hebben, toch houden ze de stok niet voor zichzelf. Je moet hem steeds weer wegwerpen. Herhalend en functieloos gedrag, net als blaffen. Onze theorie is dat het blaffen van honden een genetisch bijprodukt is en als zodanig geen enkele functie heeft. De bioloog Stephen Jay Gould heeft het in dit verband vaak over boogvullingen: een vulling met metselwerk tussen een boog en het kozijn. De architect heeft die vulling echt niet ontworpen, hij is door de vorm zo ontstaan.'

Neotenie

"Blaffen is naar onze stellige overtuiging een vorm van neotenie. Door domesticatie is de hond eeuwig jong gebleven. Het is alsof het dier in een eeuwigdurende metamorfose is beland. Dit verklaart ook waarom honden zelden het gedrag vertonen van volwassen wolven: de moeder zorgt wel voor haar jongen, maar voedt ze niet. Toch zullen hondenliefhebbers je vertellen dat als een hond tegen je blaft hij wel degelijk iets kenbaar wil maken. Of in elk geval de aandacht wil trekken. Een hond blaft tegen kinderen heel anders dan tegen een inbreker. Wij bestrijden dit niet. Als het zo uitkomt, kan de hond het blaffen als werktuig hanteren. Maar die vaardigheid heeft het dier aangeleerd. Het is ook waar dat de ene hond vaker blaft dan de andere, wellicht bestaan er verschillende vormen van neotenie. Toch blaffen honden naar onze stellige overtuiging niet omdat zij willen communiceren. Tenzij blaffen de betekenis heeft die Eugene Morton eraan geeft: "Komhiergaweg'. Ja, dan zouden blaffende honden wel eens een natuurlijke voorsprong kunnen hebben. Bij zoveel onduidelijkheid slaat de vijand immers vanzelf op de vlucht.'