Een ernstige zaak (3)

Voor al degenen die de oude krant al naar de voetbalclub hebben gebracht volgt hier een samenvatting van vorige afleveringen. De regering is met instemming van de Tweede Kamer van plan het onderwijs in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs drastisch te wijzigen. De profielnota stelt onder andere voor dat leerlingen één van vier profielen kiezen. Veertig procent van ieder profiel wordt in beslag genomen door vakken, die iedere leerling moet bestuderen, 30 procent door profiel-specifieke vakken en 30 procent door vrij te kiezen vakken. Het plan rammelt.

In noemde drie punten van kritiek (1) De profilering verbetert de aansluiting met het tertiair onderwijs niet. (2) Het invoeren van deelvakken leidt tot versnippering. (3) Frans en Duits horen niet in het algemeen verplichte deel van de profielen. Een evenwichtige samenstelling van deze 40 procent van het lespakket, met een beperkt aantal vakken is niet mogelijk.

Er is meer. De medicijnenstudie is een naar academische maat niet zo moeilijke maar wel populaire studie. Er zijn altijd te veel kandidaat-studenten. De medische faculteiten eisen van nieuwe studenten, dat deze examen natuurkunde op het vwo hebben gedaan. Biologie is niet vereist. De faculteiten willen niet de vwo'ers met een passende opleiding, maar willen de slimste vwo'ers. Dit voorbeeld illustreert dat selectie een belangrijke functie van het voortgezet onderwijs is. Het is niet leuk, maar het is zo. De regeringsnota's kennen aan deze functie onvoldoende gewicht toe. Dat leidt tot ellende.

Bijvoorbeeld. Zo te zien wordt het profiel "natuur en techniek' het zwaarst van de vier, zwaarder dan "natuur en gezondheid'. Het is te verwachten dat de medische faculteiten alleen "natuur en techniek' leerlingen willen hebben. De HBO's verpleegkunde zullen "natuur en gezondheid' vragen. Welk pakket moet de leerling kiezen, die per se de gezondheidszorg in wil?

Conclusie 4: Het voortgezet onderwijs selecteert. De profielnota houdt hier niet voldoende rekening mee.

Een leerling kan de laatste 30 procent vullen met een tweede profiel-specifiek deel. Iedere verstandige leerling zal dit doen. Twee profielen in één pakket vergroot keuzemogelijkheden en kans op selectie straks na het eindexamen.

"Zachte' vakken, zoals aardrijkskunde en kunstzinnige vorming, niet deel uitmaken van de 40 procent algemene vakken, dreigen dan te verdwijnen. Worden de "zachte' vakken ondergebracht in een profiel, dan krijgt dit profiel een MMS-status. Als facultatief vak worden ze niet gekozen, want de "zachte' vakken hebben geen waarde bij de selectie voor het vervolgonderwijs.

Conclusie 5: De profielen leiden tot een verarming van het onderwijs aanbod.

Alle leerlingen in het voortgezet onderwijs volgen zo'n 35 weken per jaar dertig lessen per week. Het rooster zorgt ervoor dat al die lessen als een trein voort denderen: iedere dag zit de leerling circa zes uur in de klas. Er is veel ruis. De leerling zit er wel, maar leert niet. Gesmokkelde minuten aan begin en eind van de les, geen concentratie, weinig effectief onderwijs, verveling, een waslijst van ellende bewerkstelligt dat de leerling per uur les te weinig kennis verwerft. Het ministerie wil de beuk erin: een cultuuromslag. Zoals bij het tertiair onderwijs zal het onderwijs afgemeten gaan worden in studielast en contacttijd. De lesgever moet een studiebegeleider worden.

Cultuuromslag: jawel, jawel, prima. Maar kijk uit. Gooi het kind, het voortgezet-onderwijs-kind, niet weg met het badwater. Laat hem niet met een rooster vol gaten langs de straat zwieren.

Conclusie 6: De profielnota gaat lichtzinnig voorbij aan de aard van de puber.

De puber is een lang kind, dat lang kind blijft.