Ten slotte Andreotti

GIULIO ANDREOTTI, bijgenaamd Beëlzebub of oude vos, gold in de Italiaanse politiek decennia lang als onaantastbaar.

Maar de Italiaanse vorm van fluwelen revolutie, waarbij politici op grote schaal onderuit worden gehaald, heeft nu ook zijn beschermengel op de vlucht gejaagd. Deze christen-democraat was gewend met van pret twinkelende ogen al zijn aanvallers te bespotten. Hij wees erop dat zij niet over zijn macht beschikten en schreef boeken met cynische titels als “De macht slijt...maar het is beter haar niet te verliezen”. Hij wist waarover hij sprak: hij was lid van vrijwel alle naoorlogse regeringen, als minister van buitenlandse zaken, van defensie, van binnenlandse zaken, van financiën, van handel en industrie en vooral zeven keer als minister-president.

Andreotti kon zich alles permitteren, vooral op het gebied van “slechte vrienden” zoals mafiose bankiers, extreem-rechtse complotteurs en dubieuze zakenlieden. Zevenentwintig keer vroeg de Italiaanse justitie het parlement om Andreotti's parlementaire onschendbaarheid op te heffen zodat een justitieel onderzoek tegen hem zou kunnen beginnen. Iedere keer weer verdween de zaak in de prullenbak. Afgelopen zaterdag vroeg de justitie opnieuw om een onderzoek te mogen beginnen tegen senator voor het leven Andreotti. Deze keer was het omdat hij ervan verdacht wordt diensten voor de Siciliaanse mafia te hebben verricht.

De senaat kan Andreotti moeilijk nog eens van justitieel onderzoek vrijwaren. De vele corruptieschandalen die bij de justitiële actie Schone Handen aan het licht zijn gekomen, hebben het vertrouwen van het Italiaanse publiek in de politici tot een dieptepunt doen zakken. Om zijn huid te redden, keert de ene Italiaanse politicus na de andere het landelijke politieke bedrijf de rug toe. Premier Amato heeft aangekondigd, zonder van corruptie beschuldigd te zijn, zich uit de politiek te zullen terugtrekken. Italiaanse senatoren die in dat klimaat Andreotti beschermen tegen justitieel onderzoek, maken zichzelf in de ogen van de publieke opinie verdacht als onbetrouwbare leden van de oude garde politici.

MOCHT WORDEN BEWEZEN dat Andreotti bij de mafia betrokken is, dan zal dat de geloofwaardigheid van het Italiaanse democratische politieke systeem nog verder aantasten dan nu al het geval is. Maar ook zonder dat is Andreotti's huidige verzwakte positie tekenend voor de ernst van de politieke crisis. De machtige politicus Andreotti is zijn bescherming kwijt. Hij kan er niet meer van verzekerd zijn dat bevriende magistraten justitiële onderzoeken naar de doofpot begeleiden en dat politieke bondgenoten uit sympathie of angst garanderen dat zijn parlementaire onschendbaarheid niet zal worden opgeheven. Keizer Giulio is zonder kleren.

Politici van de traditionele politieke partijen verliezen hun macht. Plaatselijke politici kunnen die macht niet op het landelijke toneel overnemen. Bij de plaatselijke politiek zijn net zoveel vuile handen gemaakt als bij de landelijke. De grondigheid waarmee de Italiaanse justitie corruptie en mafia aanpakt is indrukwekkend. Maar het is zorgelijk dat onduidelijk blijft waar de politieke macht van verdreven politici terechtkomt.

De protestbeweging Lega Nord hoopt op een electoraal succes bij handhaving van het evenredige kiesstelsel, maar het is slecht voorstelbaar dat zij krachtig genoeg wordt om een alternatief voor de huidige politiek te kunnen vormen. Verandering van het kiessysteem in een districtenstelsel, waarvoor Italiaanse hervormers op 18 april bij een referendum stemmen, is een strohalm voor de traditionele partijen die hopen ondanks uitgedunde gelederen de revolutie te overleven.