Overzicht oorzaken en problemen bij aantasting ozonlaag

Horizon, herhaling woensdag BBC2, 18.10-19.00u.

Zoveel aandacht is er al geweest voor mondiale milieuproblemen als broeikaseffect en ozonaantasting dat het enige moed vereist om zomaar weer eens een overzicht te geven over de problematiek. Het BBC-programma Horizon gebruikt er een journalistieke truc voor: het behandelt de ozonaantasting als aanleiding voor de bouw van het robotwagentje "Dante' dat ontworpen werd voor het bemonsteren van de gassen die uit de krater van de vulkaan Erebus vrij komen.

Steeds waarschijnlijker is het dat het stof en gas dat sommige vulkanen met explosieve erupties rechtstreeks in de stratosfeer brengen een doorslaggevende rol speelt bij de aantasting van de ozonlaag en het is dus zaak inzicht te krijgen in omvang en aard van die atmosferische lozingen. Bij de vulkaan Erebus lijkt dat van extra belang omdat hij op de Zuidpool staat, bijna midden onder de plaats waar in oktober het beruchte "gat' ontstaat en bovendien permanent "actief' is. Daar staat tegenover dat hij niet veel meer doet dan kalm walmen en zijn stof en gas zo te zien niet verder dan de troposfeer brengt. Bovendien rookte hij al op het moment dat hij in 1841 door James Ross werd ontdekt en was er voorheen vermoedelijk geen antarctisch ozongat (al is dat onzeker).

"Dante' en Mount Erebus zijn maar een aanleiding voor de behandeling van de ozonkwestie en de activiteiten die ermee samenhangen. Die worden vooral vanuit Nieuw-Zeelands perspectief bekeken. Nergens heeft de ozon-commotie zo'n intensiteit bereikt als juist daar. De BBC-film laat zien hoe de bevolking er wordt aangeraden tegen het middaguur binnen te blijven en buitenshuis toch vooral hoed, zonnebril en zonnecrème te gebruiken. Wat er gebeuren kan als je dat niet doet wordt uitgelegd door een sombere man ("I was a sunlover') die zich voor huidaandoeningen moest laten behandelen. Gelukkig onderstreept de film dat de geregistreerde toename van het aantal huidkankergevallen niet het gevolg is van de verdunning van de ozonlaag maar van een verandering in life-style. Vroeger recreëerde men gekleed.

Een andere onderzoeker beklemtoont dat het vooral de zonshoogte en de bewolkingsgraad en niet de conditie van de ozonlaag zijn die over het aanbod van het gevaarlijke UV-B beslissen. Nieuw-Zeeland en Australië hebben de pech dat zij relatief veel UV-straling ontvangen doordat de lucht er nog zo schoon is. Vuile lucht houdt veel UV tegen. Er komt bij dat het zuidelijk halfrond, door de ellipsbaan van de aarde en de scheve stand van de aardas, zes procent meer zonlicht ontvangt dan het noordelijk halfrond.

Erg veel nieuws heeft de film verder niet te melden. De animatie die het ozonvernietigend effect van chloor en NOx moet verhelderen (waarbij atomen als ballonnen zijn voorgesteld) voegt niets toe aan wat woorden kunnen zeggen. En het experiment met de robot "Dante' is uiteindelijk mislukt.