Wethouders op barricade tegen Zestienhoven

Het kabinet kwam vrijdag opnieuw niet tot een besluit over regionale luchthavens. Met name vliegveld Zestienhoven bij Rotterdam zaait verdeeldheid: binnen het kabinet, in de provincie Zuid-Holland en in Rotterdam, waar een plan voor verplaatsing en vergroting van het huidige vliegveld vorig jaar met zeer veel moeite door de raad werd goedgekeurd. De noordelijke buurgemeenten van Rotterdam verzetten zich tot het uiterste tegen het nieuwe Zestienhoven.

ROTTERDAM, 29 MAART. Er staat een ijzige bries over het Rotterdam Airportplein. Een zwaar, trillend geronk van een eenmotorig vliegtuigje dat aan de laatste fase van het landingsritueel is begonnen, wordt door de wind meegevoerd over het luchthaventerrein naar de parkeerplaats. Twaalf toestellen vertrekken tussen elf uur in de ochtend en zes uur 's avonds, een doordeweekse dag. Quick Airways vliegt naar Groningen, KLM Cityhopper onderhoudt diensten op Londen en Parijs.

Rondom het vliegveld zijn geen sporen te vinden van de emotionele taferelen die zich in raadszalen en buurthuizen hebben afgespeeld over de vraag wat Rotterdam en de buurtgemeenten winnen of verliezen bij de aanleg van een nieuw vliegveld. Ook niet van de metershoge stapel rapportages over natuurgebieden of werkgelegenheid, ontwaakreacties of mainportfuncties.

Sinds de Rotterdamse gemeenteraad op 2 april vorig jaar besloot het Integraal Plan Noordrand (IPNR) door te voeren, is het een tijdje stil geweest. Na het regionale gevecht tussen Rotterdam en haar noordelijke buurgemeenten werden de viziers op Den Haag gericht. Maar ook daar zijn de meningen verdeeld.

Wethouder en loco-burgemeester M.C. Blijleven stuurt zijn auto behendig door de straten van zijn gemeente, Bergschenhoek. Hij zou uit hoofde van zijn functie voorstander kunnen zijn van het IPNR, waarmee Rotterdam de naburige dorpen enkele jaren geleden opschrikte. Voor 7 miljard gulden moet ruimte worden gecreëerd voor 7.000 woningen, een verbinding tussen de A13 en de A16 om de ringweg te onlasten, een snelle treinverbinding die hetzelfde effect beoogt en een nieuwe luchthaven om de economische positie te verstevigen.

Door de verhuizing van het huidige vliegveld en de draaiïng van de baan zullen de inwoners van Bergschenhoek, nu nog pal onder de aanvliegroute, relatieve rust krijgen. CDA-wethouder Blijleven heeft echter nooit begrip gehad voor het feit dat Rotterdam “over zijn grenzen heen” heeft besloten tot het “neerflikkeren” van een vliegveld op een strook land waaromheen straks 22.000 nieuwe woningen komen te staan.

Blijleven neemt gas terug bij een stuk weiland langs de weg naar Berkel en Rodenrijs. Er staat een enkele boerderij naast een paar kassen die glinsteren in het felle zonlicht. “Daar wordt straks een recreatieplas aangelegd”, zegt hij, alsof hij zich in stilte al heeft neergelegd bij een besluit ten faveure van het nieuwe vliegveld. “Volgens de plannen moet het een buffer worden tussen stad en land, maar in feite hebben ze gewoon het zand nodig voor de aanleg van het vliegveld, de nieuwe rijksweg en de woningbouw.” Even verderop wijst Blijleven op een fietspad in de polder, dat mogelijk ten prooi valt aan het tracé van de hoge-snelheidslijn “die je in twintig minuten van Rotterdam naar Schiphol brengt”.

Veel invloed heeft een gemeente als Bergschenhoek (“op dit moment 7.968 inwoners”) niet gehad in het besluitvormingsproces. “Je komt niet eens in de buurt van (de Rotterdamse wethouders) Linthorst en Smit”, zegt Blijleven. “Het enige dat wij kunnen doen is tijdens de inspraakronden zeggen wat wij ervan vinden.” Om toch wat aan gewicht te winnen zocht Bergschenhoek contact met buurgemeente Berkel en Rodenrijs en de Rotterdamse deelgemeente Schiebroek/Hillegersberg, die gedrieën de regio vormen waarin de gevolgen van het Noordrandplan het meest worden gevoeld.

Eind januari namen de drie gemeenteraden een resolutie aan waarin zij plechtig verklaarden “zich tot het uiterste te zullen inspannen om het voorgenomen IPNR zodanig om te buigen dat recht wordt gedaan aan de belangen van de betrokken (deel)gemeenten”. Of, zoals wethouder ir. B. Busch van Berkel en Rodenrijs zegt: “Berkel gaat op de barricade als het nodig is.” De rijksweg en de hoge-snelheidslijn die het gebied zullen doorsnijden nemen ze graag op de koop toe als het vliegveld maar uit de buurt blijft. De overwegingen lopen uiteen van lawaaioverlast tot stankoverlast en van onveiligheid tot het verlies van natuur in de zuidelijke kamer van het Groene Hart.

Toch kan wethouder Blijleven van Bergschenhoek zich wel voorstellen dat Rotterdam vooral in economisch opzicht voordelen ziet in een nieuw vliegveld. “Je kunt je twijfels hebben over de optimistische werkgelegenheidsverwachtingen die Rotterdam koestert, maar er zullen best wat meer activiteiten zijn.” In een tiental rapporten, notities en aangepaste of verbeterde versies daarvan varieert de toename van de werkgelegenheid in Rotterdam-Noord van 15.000 tot bijna 50.000. Blijleven: “Rotterdam heeft een keer uitgerekend dat het verschil tussen wel of geen vliegveld 3.000 banen is. Ik denk niet dat dat opweegt tegen de schade die de bevolking en het milieu zullen ondervinden. Vooral die zestienhonderd nachtvluchten per jaar zijn rampzalig. Het is een prestigezaak geworden. Een wereldstad moet een eigen vliegveld hebben.”

CDA-wethouder Busch, uit Berkel en Rodenrijs, wijst met een trotse blik in de ogen over het groene polderlandschap waar hij 's zondags graag doorheen fietst. Nu nog wel. Triomfantelijk richt hij zijn hoofd naar de hemel als drie vliegtuigjes de rust in polder verstoren. “Dat zijn nog maar kleintjes. Is het niet mooi hier? Daar heb je de Ackerdijksche Plassen, en daarachter” - zijn arm draait naar de A13 in de verte - “ligt de vleermuiskolonie De Tempel. Inderdaad, precies in de lijn van de nieuwe startbaan.”

Berkel en Rodenrijs heeft onlangs een nieuwe fietsstrip aangelegd, een brug laten bouwen en een sluis laten restaureren in het gebied dat over tien jaar mogelijk uitkijkt op de hekken van Nieuw Rotterdam Airport in de polder Schieveen, de uiterste noordgrens van Rotterdam. Om de uitbreiding van het aantal woningen in Rotterdam te realiseren, moet de huidige luchthaven opschuiven naar deze grens. Door de loop van de gemeentegrenzen zal Rotterdam straks een weiland in Berkel en Rodenrijs opeisen. “Daar hebben we nooit iets over gehoord”, zegt Busch. “Nee, we zullen niet meewerken als het bestemmingsplan moet worden gewijzigd. Dat moeten anderen maar doen.”

Aan de voet van de Polder Schieveen hoort Busch dat het kabinet nog geen beslissing heeft genomen over de nieuwe luchthaven. “Dat is geen goed nieuws. Als het kabinet het alleen nog laat afhangen van een rapport over de effecten van nachtvluchten op de gezondheid, betekent dat blijkbaar dat de rest van de argumenten, zoals de vernietiging van de natuur, al gepasseerd zijn.”

Vooral de houding van zijn CDA-collega's in de gemeente Rotterdam, in de provincie Zuid-Holland en in het kabinet heeft hem teleurgesteld. Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland lieten onlangs weliswaar weten tegen het plan-Noordrand te zijn (“dat was een teken dat de actiegroepen en kleine gemeenten zoals Berkel wel degelijk mensen hebben wakker geschud”), maar het ziet ernaar uit dat Provinciale Staten, onder aanvoering van een aarzelende CDA-fractie, voor zullen stemmen, zegt Busch. “Duurzame ontwikkeling? Dat gelooft toch geen mens die de moeite neemt hier eens te komen kijken.”

Leo Lamers maakte mee hoe de verstrengeling in de praktijk werkte. ""Zo'n Sociale Verzekeringsraad vraagt om zeer krachtige bestuurders.'' Maar men schroomde soms niet zwakke figuren op vitale posten neer te zetten omwille van de lieve vriendschap. ""Ik zag dat allemaal gebeuren, ik kon wel janken.'' Soms ook grapte Lamers erover. Tegen Jan Mertens, die furore had gemaakt met zijn lijst van de tweehonderd machtigste mensen van Nederland, zei hij: ""Beste Jan, weet je waar die tweehonderd van jou zitten? Die zitten in de SER, in de Sociale Verzekeringsraad, bij het GAK, in het bestuur van de bedrijfsverenigingen, het hele cirkeltje rond.''