Weer impasse in machtsstrijd Jeltsin-Congres

MOSKOU, 29 MAART. Na een chaotisch en emotioneel weekeinde, waarin het lot van zowel president Boris Jeltsin als parlementsvoorzitter Roeslan Chasboelatov aan een zijden draad heeft gehangen, is de Russische politiek in een diepe impasse geraakt. Bij het begin van de vierde dag van het buitengewone Congres van Volksafgevaardigden vanmorgen is door beide partijen in het steeds verder escalerende conflict tussen uitvoerende en wetgevende macht geen enkele poging gedaan alsnog een compromis te vinden.

President Jeltsin heeft zich vanmorgen, na zijn “overwinning” van gisteren op straat, afgewend van het parlement - een “communistische inquistitie” en een “duivelse machine”, volgens zijn persdienst. Ook de meeste ministers hebben vandaag verstek laten gaan.

Volgens Jeltsins persdienst “negeert de volksvertegenwoordiging de publieke opinie” en schendt ze met haar “provocaties” de “geciviliseerde moraal”. Het presidentiële kamp appelleert hiermee aan de ongeveer vijftigduizend demonstranten die gisteren in Moskou (tien miljoen inwoners) hun aanhankelijkheid jegens Jeltsin hebben betuigd. Jeltsin heeft dit als een “overwinning” opgevat omdat de oppositie slechts 25.000 mensen op de been kreeg.

Het Volkscongres op zijn beurt is vanmorgen voortgegaan met de verdere formele onttakeling van het staatshoofd. Parlementsvoorzitter Chasboelatov waarschuwde Jeltsin vanmorgen zijn impeachment opnieuw op de agenda te zetten. Gisteren kwam het Volkscongres 72 stemmen tekort om Jeltsin af te zetten.

Aanleiding voor het dreigement is een incident gisteravond op straat, waarbij een oppositionele afgevaardigde met een “metalen voorwerp” is aangevallen door aanhangers van Jeltsin en daarbij een hoofdwond heeft opgelopen. Chasboelatov ontbood premier Tsjernomyrdin, minister van binnenlandse zaken Jerin en burgemeester Loezjkov naar het Kremlin om “opheldering” te verschaffen.

Volgens Chasboelatov, die gisteren bij een geheime stemming overtuigend in zijn functie is bevestigd, is de president “mogelijk persoonlijk verantwoordelijk” voor de “aanslag” omdat hij en zijn aanhangers gisteren bij een massabijeenkomst nabij het Kremlin “openlijk hebben opgeroepen tot opstand”.

Pag.5: Congres en Jeltsin: de polarisatie blijft

In een toespraak tot de demonstranten heeft Jeltsin daar vastgesteld dat de “tijd van compromissen voorbij is”. “Onder het volk bestaat er consensus over wie er verraad heeft gepleegd tegen de hervormingen en de president”, zei Jeltsins adviseur en voormalige staatsraad Gennadi Boerboelis gisteren.

Nadat hij de geheime stemming over zijn impeachment 's avonds niet had verloren, heeft Jeltsin bovendien herhaald dat de volksvertegenwoordiging het afgelopen weekeinde een poging heeft gedaan een “communistische omwenteling” te plegen. “De hervormingen, de democratie en het jonge Rusland hebben gewonnen”, aldus Jeltsin, die een vergelijking maakte met de mislukte staatsgreep van augustus 1991. Ook de televisie, die vooralsnog in handen is van sympathisanten van Jeltsin, heeft die parallel nadrukkelijk getrokken.

Intussen heeft het Volkscongres vanmorgen per resolutie al vastgesteld dat de president zich met zijn televisietoespraak van een week geleden schuldig heeft gemaakt aan “serieuze schendingen van de grondwet”. Eerder gisteren had het parlement de radio en televisie onder zijn controle geplaatst. Het besloot vanmorgen tevens om op 25 april een officieel referendum te houden over het vertrouwen in de president en diens sociaal-economische beleid. Deze beslissing staat haaks op de wens van Jeltsin om over een maand slechts een volksraadpleging te organiseren. In een legaal referendum moet Jeltsin een meerderheid van het aantal stemgerechtigden achter zich zien te krijgen. In zijn eigen "stemming', waarvan de wettelijke status onduidelijk is, heeft hij slechts een meerderheid van het aantal opkomende kiezers nodig. Dat verschil is in Rusland, waar de meerderheid der burgers zich niet meer voor de “byzantijnse manoeuvres” in en rond het Kremlin interesseert, van statistisch belang.

De plotselinge polarisatie van vandaag en gisteren is het resultaat van het onvermogen van beide partijen in het conflict om zich te verenigen op het enig denkbare compromis dat gistermorgen nog voorhanden was. Nadat de fysiek ernstig uit het lood geslagen Jeltsin zaterdagavond een dramatische oproep had gedaan aan het Volkscongres om “samen” verder te gaan, bleken de president en de parlementsvoorzitter het gisterochtend zowaar eens te zijn geworden over de formule die voorzitter Valeri Zorkin van het Constitutionele Hof een dag eerder had gepresenteerd. Jeltsin en Chasboelatov waren bereid in te stemmen met vervroegde presidents- en parlementsverkiezingen op 21 november van dit jaar en een referendum verder te vergeten. In de tussentijd zouden de regering, de volksvertegenwoordiging, het Constitutionele Hof alsmede de lokale presidenten en gouverneurs in de Raad der Republieken een nieuwe grondwet moeten uitwerken waarmee de scheiding der machten eenduidig zou moeten worden geregeld. Het Volkscongres wenste daar gisteren echter niet mee in te stemmen, uit angst weer door het presidentiële kamp “bedrogen” te worden. Aanvankelijk wilden de afgevaardigden zelfs Chasboelatov wegens dit compromis afzetten. Maar ze kwamen al snel bij zinnen en gaven hem uiteindelijk zelfs een nieuw mandaat. De aanhangers van de president hadden zich toen al tot de bevolking op straat gewend en ontdeden zich daar en passant van het akkoord dat ze eerder met Chasboelatov hadden bereikt. “Wij zijn tegen compromissen á la Zorkin”, aldus Jelena Bonner, de weduwe van Andrej Sacharov.