Generaal Mitterrand is als guerrillero niet machteloos

PARIJS, 29 MAART. “Het grootste gevaar komt op het moment van de overwinning”, zei Napoleon, een man die vele overwinningen behaalde voor hij werd verslagen. Jacques Chirac, de leider van de gaullistische RPR die vrijdag met 247 partijgenoten plaats neemt in de Nationale Vergadering, behaalde gisteren samen met de liberale UDF de grootste verkiezingszege in de Franse parlementaire geschiedenis. Maar met de zege begint het gevaar voor Chirac die over twee jaar Francois Mitterrand wil opvolgen als president van de republiek.

De twee conservatieve partijen die met omstreeks 42 procent van de stemmen 85 procent van het aantal zetels in de Nationale Vergadering verwierven, gaan nu regeren. Oud-minister van financien Edouard Balladur, een gaullist, wordt waarschijnlijk premier van een regering waarin RPR en de UDF van oud-president en potentiele presidentskandidaat Giscard d'Estaing evenwichtig vertegenwoordigd zullen zijn. De centrum-rechtse regering zal moeten "samenleven' met president Mitterrand die in het Elysee wil blijven tot zijn ambtstermijn in 1995 eindigt.

Na de electorale afgang van zijn socialistische partij blijft Mitterrand over als een generaal zonder leger. Maar de oude vos verliest wel zijn haren maar niet zijn streken en blijft strijdvaardig. “Ik zal me niet in het donker laten vermoorden”, zei Mitterrand vorige week tegen zijn ministers, enkele dagen voordat deze de electorale ondergang tegemoet gingen. De cohabitation die zich aandient, houdt gevaren in voor Chirac, die nu meer dan ooit de "natuurlijke' kandidaat van rechts voor het presidentschap is.

De cohabitatie tussen Mitterrand en Jacques Chirac als premier van een rechtse regering in de periode 1986-'88 verliep stormachtig. Na twee jaar stonden de president en zijn premier tegenover elkaar in de strijd om het presidentschap: Mitterrand won met verrassend gemak. Chirac heeft daarvan geleerd: hij heeft duidelijk gemaakt buiten de nieuwe regering te blijven en is daarmee minder kwetsbaar voor de slijtage die onvermijdelijk aan regeren is verbonden. Maar Chirac is daarmee nog niet zeker van het Elysee.

De cohabitatie tussen Mitterrand en Balladur (een "beleefde man', zei Mitterrand ooit) zal waarschijnlijk minder stormachtig worden. De 76-jarige Mitterrand is niet kandidaat voor herverkiezing zoals in 1986 en Balladur is geen presidentskandidaat zoals Chirac destijds was. Balladur wil regeren om Frankrijk uit het economisch slop te trekken. Dat zal impopulaire maatregelen vergen. Hoewel RPR en UDF de kiezers geen gouden bergen hebben beloofd, is de kans reeel dat de Fransen over twee jaar min of meer teleurgesteld zullen zijn over rechts. Want de economische marges blijven klein. Het succes van de regering-Balladur bepaalt Chiracs kansen op het presidentschap.

De overwinning van RPR en UDF is vooral het gevolg van de nederlaag van de socialisten die nog versterkt is door het mechanisme van het Franse kiesstelsel. De aanhang van de twee conservatieve partijen is met circa 42 procent van de kiezers vrijwel constant. Voor de grote meerderheid van de kiezers was de grote werkloosheid _ drie miljoen Fransen hebben geen baan _ verreweg de belangrijkste reden om links een afstraffing te bezorgen. Het is aan twijfel onderhevig of de nieuwe rechtse regering het economisch getij in twee jaar kan keren.

Chirac blijft buiten de regering om geen vuile handen te krijgen. De nieuwe regering moet dus niet alleen samen zien te werken met Mitterrand maar ook met Chirac die zijn campagne voor de presidentsverkiezingen voortzet. Met vraagstukken als "Maastricht' (de RPR heeft een belangrijke anti-Maastrichtvleugel), de Europese landbouwpolitiek (Chirac werpt zich op als beschermer van de Franse boeren) en de GATT-onderhandelingen krijgt Mitterrand nog heel wat munitie om de Parijse burgemeester te bestoken, bij voorkeur over het hoofd van de nieuwe regerig heen.

Of de oude generaal in het Elysee met zijn guerrilla veel effect zal hebben, is ook afhankelijk of zijn legertje van 70 afgevaardigden zich kan reorganiseren. De man die met het oog daarop alvast een "politieke big bang' aankondigde, oud-premier Michel Rocard, leed in de strijd om zijn parlementszetel een smadelijke nederlaag en lijkt daarmee als "linkse presidentskandidaat' aan gezag te hebben verloren. Links heeft haast met de "reconstructie' _ hier en daar wordt al de naam genoemd van Jacques Delors als de veldheer die de linkse Gideonsbende alsnog in 1995 tot een overwinning kan leiden. Zo heeft dus iedereen haast _ Chirac om president te worden, de socialisten om in twee jaar op te krabbelen en oud-president Giscard d'Estaing om Chirac de loef af te steken. Alleen Mitterrand kan "de tijd de tijd laten', zoals hij is.