Staatssecretaris: overheid moet in 2022 10 procent circulair inkopen

Grondstoffen Nieuwe plannen voor een economie die grondstoffen bespaart. Van de spullen die de overheid koopt, moet 10 procent ‘circulair’ zijn.

Werkgeversvoorzitter Hans de Boer en staatssecretaris Stientje van Veldhoven. „Eeuwige trouw aan elkaar beloofd om beleid en bedrijven te verbinden.” Foto David van Dam

Tweedehands bureaustoelen, gerecycled printpapier, herbruikbare laptops en lichtere viaducten. Van alle spullen die overheden kopen, moet al in 2022 minstens 10 procent ‘circulair’ zijn, zegt staatssecretaris Stientje van Veldhoven (Infrastructuur & Waterstaat, D66). „Daar kunnen we 1 megaton CO2 mee besparen.” Het betekent dat het rijk, gemeenten en andere overheden ieder jaar voor 6 à 7 miljard spullen en bouwmaterialen gaan inkopen die grondstoffen besparen. Omdat ze recyclebaar zijn, of al (deels) hergebruikt, of zuiniger geproduceerd worden. „Met het inkoopbeleid van overheden kunnen we jaarlijks evenveel CO2 besparen als alle Rotterdamse huishoudens aan gas verstoken”, zegt de staatssecretaris.

Komende week is de ‘Week van de Circulaire Economie’. Van Veldhoven neemt deze maandag vijf rapporten in ontvangst die verkennen hoe de Nederlandse economie in 2050 ‘circulair’ kan zijn – oftewel veel minder grondstoffen gebruikt. Bedrijfsleven, milieu-organisaties, ambtenaren en wetenschappers werkten samen aan de rapporten.

Voorzitter Hans de Boer van werkgeversorganisatie VNO-NCW: „De staatssecretaris en ik hebben elkaar eeuwige trouw beloofd om de beleids- en bedrijfsmatige kant te verbinden.” „TNO heeft uitgerekend dat de circulaire economie 55.000 banen oplevert.”

3D-geprint beton

Het doel: bedrijven stimuleren om veel minder grondstoffen te gebruiken. „Beton”, zegt Van Veldhoven, gevraagd naar een voorbeeld. „Bij de productie van beton komt veel CO2 vrij. Er zijn 3D-geprinte betonnen viaducten die lichter zijn maar even sterk, en bovendien recyclebaar. Daar kijkt Rijkswaterstaat nu naar.”

Of windmolens, zegt De Boer. In de turbines zitten schaarse aardmetalen. „Je zou bij de veiling van nieuwe windparken kunnen laten meewegen in hoeverre bedrijven die materialen uit oude windturbine-koppen kunnen hergebruiken.”

De overheid zou dus voorrang moeten geven aan ‘circulaire’ bedrijven, vinden beiden. Er kunnen subsidies uitgedeeld worden „waar dat nodig is”, zegt de staatssecretaris. Liever gaat de financiering via de nieuwe investeringsbank Invest-NL, die in oprichting is. Innovatieve projecten en bedrijven kunnen daar een lening van de overheid krijgen. De bank zou op 1 januari in bedrijf gaan, maar dat is vertraagd. En belastingvoordelen, zoals in de vijf rapporten ook wordt voorgesteld? Van Veldhoven, terughoudend: „De belastingdienst heeft al veel op zijn bord.” Het kabinet komt voor de zomer wel met plannen voor ‘fiscale vergroening’, schreef ze in december aan de Tweede Kamer.

Afvalberg

Twee jaar geleden maakten vier ministeries het plan Nederland circulair in 2050. De wereld gebruikt 34 keer zoveel materiaal als een eeuw geleden, stond erin. Dat leidde tot grootschalige ontginning van grond, klimaatverandering, een afvalberg en dreigende tekorten – zoals aan fosfaat en sommige metalen.

In 2050 moet de Nederlandse economie nog nauwelijks grondstoffen gebruiken, was de conclusie. De regering wees vijf prioriteiten aan, van kunststof tot bouw. Het resultaat zijn de vijf ‘transitie-agenda’s’ die nu gepubliceerd zijn.

Leven met louter duurzame grondstoffen lijkt al even ambitieus als die andere omslag die Nederland de komende decennia moet maken: die naar groene energie. Voor die energie-transitie is het klimaatakkoord van Parijs de leidraad, en er zijn duidelijke Europese en nationale doelen. Maar voor ‘circulair’ niet. „We staan nog maar aan het begin”, zegt Hans de Boer.

In het regeerakkoord stond één paragraaf over de circulaire economie. Het kabinet maakte er ook geen extra geld voor vrij. „Als er subsidie nodig is, kunnen we aanspraak maken op het budget voor klimaat”, reageert Van Veldhoven.

En wanneer komt het kabinet met maatregelen? Van Veldhoven: „Vóór de zomer moeten onze klimaatplannen voor 2030 concreet worden. Dan moeten we ook de agenda voor de circulaire economie klaar hebben.” In het regeerakkoord staat dat de uitstoot van broeikasgas in 2030 met 56 megaton (miljoen ton) moet zijn afgenomen, onder meer doordat de kolencentrales sluiten.

‘Circulaire’ inkoop door de overheid moet zoals gezegd 1 megaton CO2-besparing opleveren, al in 2022. Je zou bijvoorbeeld de milieukosten van elk viaduct of veegwagentje kunnen uitrekenen; de duurzaamste aanbieder maakt meer kans op de opdracht.

Dat de staatssecretaris aan de slag gaat met de overheidsinkopen, is geen verrassing. Ze had er in 2015 zelf om gevraagd als Tweede Kamerlid, via een aangenomen motie. De rijksoverheid stelde zichzelf ook al een deadline: 10 procent circulair inkopen in 2020.

Maar toen Kamerleden laatst vroegen hoe het ermee stond, kon Van Veldhoven alleen melden dat het Rijk er bij 6 van de 31 categorieën in te kopen spullen (zoals ‘papier en drukwerk’) „aan werkt”. Van Veldhoven: „Het gaat me niet om wat mijn voorganger heeft bereikt. Zo heb ik toch een práchtige taak om mijn eigen motie uit te voeren?”