Rustige documentaire over Primatencentrum TNO

Het wetenschappelijk belang, zondag, Lopende zaken, Ned.3, 20.37-21.11u.

Het Primatencentrum van TNO in Rijswijk is een van de grootste researchfaciliteiten in de wereld waar experimenten worden uitgevoerd met apen en mensapen. Zonder uitzondering gaat het om proeven ten behoeve van medisch wetenschappelijk onderzoek. Apen en mensapen vormen, door hun grote verwantschap met de mens, ideale modelsystemen voor het uittesten van experimentele farmaca en therapieën. In Rijswijk verblijven circa 1100 rhesusapen en 120 chimpansees.

Met de privatisering van TNO is het voortbestaan van het Primatencentrum onzeker geworden. Vele onderzoekers uit binnen- en buitenland, waaronder Nobelprijswinnaars, hebben van hun ongerustheid blijkgegeven in een schrijven aan minister Ritzen. Deze heeft een commissie ingesteld die het belang (en dus het bestaansrecht) van het centrum moet onderzoeken. Het rapport van deze commissie-Van Rood wordt over enkele weken, op 18 april, verwacht.

De VPRO-actualiteitenrubriek Lopende Zaken nam naar aanleiding van deze ontwikkelingen een kijkje in het centrum. Onder de titel Het wetenschappelijk belang toont samensteller René Roelofs hoe de chimpansees en rhesusapen leven, verzorgd worden en gebruikt worden voor medisch-wetenschappelijk onderzoek. Onderzoekers, analisten en verzorgers geven commentaar op de proeven, het welzijn van de dieren en op de grenzen die ze bij hun werk trekken.

De rustig getoonzette reportage wekt sterk de indruk dat de primaten in Rijswijk goed worden verzorgd, dat er zorgvuldig mee wordt geëxperimenteerd en dat de proeven inderdaad van belang zijn. Het belang is echter niet zozeer, zoals de titel suggereert, wetenschappelijk, alswel medisch-maatschappelijk. Er worden in TNO geen proeven gedaan louter omdat ze fundamenteel-wetenschappelijk zo interessant zijn - daarvoor zouden muizen, ratten of zelfs celvrije systemen kunnen volstaan - maar omdat ze resultaten opleveren, relevant voor de bestrijding van belangrijke ziekten. Voorbeelden daarvan zijn aids, leukemie, malaria en Parkinson. Die proeven zijn, zoals een van de geïnterviewde dierverzorgers opmerkt, "nodig en nuttig', aangezien mensen nu eenmaal niet beschikbaar zijn als proefkonijn.

Het wetenschappelijk belang laat vrij sec zien wat er op het Primatencentrum gebeurt met de apen, van het spelen in de kooi tot beenmergtransplantaties en het verdelen van de organen na een sectie. Alleen TNO-medewerkers komen aan het woord, zodat de tegenstem van activisten tegen dierproeven ontbreekt. Maar het lijkt moeilijk om zich over de getoonde beelden op te winden. De dieren worden tijdens hun operaties even zorgvuldig verdoofd en opengesneden als mensen. Wat er op het scherm soms aan taferelen uit menselijke operatiekamers wordt verzorgd, is vele malen erger.