Rusland stevent af op verkiezingen voor parlement en president

MOSKOU, 27 MAART. Het Russische parlement wil dit jaar vervroegde verkiezingen houden voor het presidentschap èn een nieuwe volksvertegenwoordiging. President Boris Jeltsin, die gisteren bij wijze van concessie zijn radicale economische hervormingsbeleid van vorig jaar nagenoeg heeft opgegeven, is daar tegen gekant. Vandaag neemt het Congres van Volksafgevaardigden niettemin een besluit over dit voorstel van voorzitter Valeri Zorkin van het Constitutionele Hof, parlementsvoorzitter Roeslan Chasboelatov en de leiding van de russisch-orthodoxe kerk.

Volgens de ontwerp-resolutie die de parlementariërs is voorgelegd, moeten de gecombineerde verkiezingen op 21 november worden gehouden. Een meerderheid van de afgevaardigden lijkt hiermee in te kunnen stemmen. De afzettingsprocedure, waarmee Chasboelatov eerder deze week nog dreigde, is hiermee van de baan. De parlementsvoorzitter heeft zich gisteren na afloop van de eerste dag van de buitengewone zitting van het Volkscongres uitdrukkelijk tegen impeachment gekeerd.

Het voornemen van de nationaal-communistische oppositie om zo'n procedure toch door te zetten, getuigt in de ogen van Chasboelatov van “een afgestompt gevoel voor gevaar”. Secretaris Joeri Skokov van de machtige nationale Veiligheidsraad, die vorige week politiek met Jeltsin heeft gebroken, heeft gisteren zelfs gewaarschuwd voor de “catastrofe” die de al niet meer bestaande Russische staat volgens hem bedreigt. Skokov coördineert in de Veiligheidsraad de krijgsmacht, de binnenlandse strijdkrachten en de veiligheidsdienst alsmede het regionale beleid.

De volksvertegenwoordiging beslist vandaag tevens over het plan om het “vertrouwensvotum” waar Jeltsin de burgers op 25 april om wil vragen, tot officieel referendum te promoveren.

Pag.5: Grote politieke apathie

Het volkscongres wil op deze manier tegemoet komen aan vice-president Aleksandr Roetskoj, die opponeert tegen het economische beleid van Jeltsin maar gisteren in een rede voor het parlement wel heeft gepleit voor een volksraadpleging.

De kansen dat Jeltsin een echt wettelijk referendum wint, zijn veel geringer dan zijn mogelijkheden om een officieuze “stemming” naar zich toe te trekken. Conform het decreet dat Jeltsin eerder deze week heeft gepubliceerd, wil hij zijn “stemming” organiseren op grond van de kieswet. In dat geval is een meerderheid van het aantal opgekomen kiezers voldoende. In de referendumwet is echter geregeld dat een officieel plebisciet pas bindend is als meer dan vijftig procent van het aantal stemgerechtigden zich positief uitspreekt.

Dit betekent dat de president dan, bij een opkomst van zestig procent, maar liefst 85 procent van de kiezers achter zich zou moeten zien te scharen. Gelet op de politieke apathie in het land, die ondanks de herhaaldelijke oproepen tot demonstraties door voor- en tegenstanders van Jeltsin niet afneemt, is zo'n wettelijk referendum voor het presidentiële kamp wellicht een te grote opgave. Zeker als Jeltsin daarmee in zou stemmen en de politieke polarisatie, die hem nu in de kaart speelt, vervolgens wordt getemperd, wordt het voor hem moeilijker zijn passieve aanhangers te mobiliseren.

Met deze dubbele aanpak (eerst een referendum en dan verkiezingen voor àlle hoogste machtsorganen) probeert de volksvertegenwoordiging Jeltsin verder in het nauw te dringen. Ze is er op uit de president langzaam uit te kleden. De drastische concessies die Jeltsin gisteren op het economisch-politieke vlak heeft gedaan, zijn voor de parlementariërs slechts een stimulans geweest.

In een korte rede tot het Volkscongres heeft Jeltsin gisteren volmondig toegegeven dat er bij de shock-therapie van voormalig premier Jegor Gaidar “fouten” zijn gemaakt. Het sociale aspect van het hervormingsbeleid heeft “onvoldoende” aandacht gekregen, aldus Jeltsin. De subsidies voor de boeren, de minimumlonen, de pensioenen, de uitkeringen en de studiebeurzen zullen nu daarom verhoogd worden.

Bovendien heeft de staat zich te snel uit de economie teruggetrokken en heeft Rusland een “bovenmatige hoop op buitenlandse hulp” uit het Westen gekoesterd, aldus Jeltsin die daarmee verwoordde wat de gematigd-conservatieve oppositie nu al bijna een jaar beweert.

Vooruitlopend op de “nieuwe hervormingskoers” die hij aankondigde, heeft hij gisteren bovendien al een aantal ministers uit het oude Gaidar-team ontslagen of verschoven naar andere posities. Eén van hen, minister van economische zaken Andrej Netsjajev, heeft deze kabinetswijzigingen onmiddellijk als “gevaarlijk” bestempeld.

De president zelf heeft gisteren niet gereageerd op de politieke voorstellen van het Volkscongres. Volgens zijn woordvoerder Vjatsjeslav Kostikov zou Jeltsin het parlement vandaag wellicht ten tweede male toespreken. Welke uitweg de president nog voor zichzelf ziet, kon Kostikov echter niet zeggen. De presidentiële woordvoerder legde er de nadruk op dat Jeltsin nauwelijks meer kan samenwerken met vice-president Roetskoj, die zijn “officierswoord” jegens het staatshoofd heeft verbroken, en secretaris Joeri Skokov van de nationale Veiligheidsraad omdat die de presidenten van de ruim twintig autonome republieken binnen de Russische Federatie tegen Jeltsin zou hebben opgezet. Skokov heeft vorige week zaterdag geweigerd het decreet te paraferen waarmee Jeltsin toen "presidentieel bestuur' wilde afkondigen.

Met name de breuk met Skokov is van belang, omdat deze niet alleen lange tijd is gezien als trouwe ambtelijke bondgenoot van Jeltsin maar ook als coördinator van de Veiligheidsraad tevens de spin in het web is van de krijgsmacht, de binnenlandse strijdkrachten en de staatsveiligheidsdienst. Er circuleren al enige dagen geruchten dat Skokov zou aftreden. Maar die zijn categorisch ontkend.

In een rede tot het Volkscongres heeft Skokov gisteren desondanks wederom duidelijk gemaakt dat ook hij zich niet meer kan verenigen met Jeltsin. In een korte toespraak tot het parlement heeft hij expliciet de noodklok over Rusland geluid. “Er is in Rusland geen machtscrisis, er is een staatkundige crisis. We hebben geen staat. Welke staat willen we verdedigen? We weten het zelf niet, we weten niet welk systeem we besturen. Ik ken de situatie in het leger goed. Als ik u zou vertellen wat ik weet, zou u in paniek raken. We gaan naar een catastrofe”, aldus Skokov.