Kok stuurt "politieke bom' naar kabinet

DEN HAAG, 27 MAART. De messen worden geslepen. De aanzet voor de (verkiezings)begroting 1994 wordt door een CDA'er getypeerd als een "politieke bom'. In de Kaderbrief die PvdA-minister Kok deze week naar zijn collega's heeft gestuurd, schrijft de minister van financiën dat hij volgend jaar 7,5 miljard gulden wil bezuinigen. CDA-fractievoorzitter Brinkman wil dat het kabinet 1,5 miljard gulden méér bezuinigt om de financiële doelstelling van het regeerakkoord te realiseren. Lont één.

Kok wil 4 miljard gulden structureel bezuinigen en 3,5 miljard incidenteel (creatief boekhouden en de eenmalige inkomsten uit de verkoop van staatseigendom gebruiken om echte bezuinigingen te ontgaan). De tactiek van Kok wordt door dr. J. Zijlstra - die deze week het CDA heeft geadviseerd over de financiële paragrafen van het verkiezingsprogram - getypeerd als “uitstel van executie (-) en een extra last van het nieuwe kabinet”.

Een serieuze kandidaat voor het premierschap, CDA-fractievoorzitter Brinkman, liet prompt van zich horen. “Mijn allerbelangrijkste wens is dat er dit jaar zoveel mogelijk structurele maatregelen worden genomen waarvan de samenleving ook in latere jaren kan profiteren”, zei hij deze week in een vraaggesprek met het partijblad CD/Actueel. “Als je nu te veel incidentele maatregelen zou nemen, loop je straks tegen jezelf aan en moet je weer aankloppen bij de burgers.” Met andere woorden: lont twee.

In de Kaderbrief stelt Kok stelt verder voor om de belastingvrije som te vervangen door een heffingskorting. De zogenoemde "tax credit' is een voor iedereen gelijk bedrag in tegenstelling tot de belastingvrije som, die voor de hogere inkomens een groter voordeel oplevert dan voor de lagere.

De PvdA-fractie is een fervent voorstander heffingskorting en ook de "achtste PvdA-minister' (De Vries van sociale zaken) staat er positief tegenover. De Vries deed een jaar geleden het voorstel om de belastingvrije som bij de inkomstenbelasting voor iedereen te verrekenen tegen het tarief van de eerste belastingschijf. De CDA-minister wilde zo geld vrijmaken om de inkomensgevolgen van de ontkoppeling waarover toen werd gesproken - en wat leidde tot een crisissfeer - te neutraliseren. De midden- en hogere inkomens zouden betalen voor lastenverlichting voor de minima. Het plan werd toen in het kabinet onderuit gehaald. De CDA-fractie heeft zich altijd tegen deze maatregel verzet omdat het de inkomensverhouding nivelleert. Lont drie.

Maar steekt CDA-fractievoorzitter Brinkman één van de drie lonten aan? “Wat voor belang zou het CDA erbij hebben om het kabinet op te blazen”, vraagt Brinkman zich in CD/Actueel af. “De probleemstelling blijft immers dezelfde: negen miljard ombuigen is nog negen miljard als je een crisis hebt.”

Het kabinet Lubbers/Kok heeft gisteren voor de eerste keer gesproken over de Kaderbrief. Centraal stond de verslechtering van de werkgelegenheid. In 1992 waren er 585.000 mensen met een werkloosheidsuitkering; volgend jaar zullen dat er volgens het Centraal Planbureau 100.000 meer zijn. “Er moet letterlijk worden gekozen voor werk boven inkomen”, vindt minister Kok in de Kaderbrief “rekening houdend met de draagkrachtverhoudingen”.

Extra bezuinigen en dat geld via een lastenverlichting teruggeven (waardoor arbeid goedkoper) wordt, is niet mogelijk. Kok bepleit daarom “verschuivingen van lasten in een breed pakket” van maatregelen die de werkgelegenheid bevorderen. De prijs van benzine gaat omhoog waardoor arbeid goedkoper kan worden. Daarbij denkt de PvdA-leider aan een verlaging van het belastingtarief in de eerste schijf.

Volgens de PvdA-fractie - die deze week een meer-banen-campagne lijkt te zijn begonnen - levert een verlaging van de ziekenfondspremies voor werkgevers meer banen op. Het Kamerlid Van Zijl wil daarvoor de 1,5 à 2,5 miljard gulden gebruiken die de schatkist extra ontvangt wanneer de belastingvrije som wordt vervangen door een heffingsvrije korting van 2.215 gulden.

Zijn collega Van Gelder maakte tijdens een debat over het industriebeleid bekend dat de fracties van CDA en PvdA volgende week met een gezamenlijk initiatiefwetsvoorstel komen waarbij een aantal belastingwetten worden gewijzigd met één doel: voor het verkiezingsjaar 1994 wordt alles op alles gezet om meer banen te creëren. Eind jaren zeventig, begin jaren tachtig steeg de werkloosheid snel. De vakbondsleider Kok heeft daaraan het trauma overgehouden dat veel mensen toen langdurig in de WW terecht kwamen. Een bevestiging van dit trauma lijkt de politicus Kok te willen voorkomen.