Big Brother privatiseert

Over twee jaar kan iedereen op een schermpje naast de telefoon zien wie er opbelt. "Nummeridentificatie' heet het nieuwe foefje. Einde van het paradijs voor hijgers, zwijgers en dreigers. Amerika geniet er al van. PTT Telecom weet daarom ook dat er nogal wat gevoeligheden aan kleven en heeft deze week zowaar om een maatschappelijke discussie over dit wenkend perspectief gevraagd. Dat moet kunnen.

Het is prachtig natuurlijk: de telefoon gaat, je kijkt op je ID-venstertje en herkent het nummer van die al te attente ex-vriend, chef, schoonmoeder of huisbaas. En besluit heerlijk niet thuis te zijn. Het goede gesprek op de bank kan ongehinderd doorgaan, wat een vrijheid. Dat is het lokkertje, voor vijf of tien gulden per maand bij u thuis. Maar het grote commerciële belang ligt ergens anders.

De echte trekpleister is de reeks mogelijkheden die het systeem voor het bedrijfsleven opent. De telefoon aangesloten op de computer, en de doelmatigheid van het klantencontact schiet omhoog. Alles wordt op naam vastgelegd, iedereen die één keer heeft gebeld staat voor altijd genoteerd, met telefoon, adres en bijzonderheden. Handig voor commerciële acties, u kent ze wel, om half zeven als u staat te koken.

Of, de heer J. belt zijn ziekteverzekeraar. Vóór een medewerker hem goedemorgen heeft gewenst staan op het scherm naast de telefoon al de kerngegevens van de beller: naam, leeftijd, huiselijke staat, vermoede levensstijl (verhoogde aids-kans), eigen risico, ziektegeschiedenis, duurste claims tot nog toe, lastigheidsgraad, kostenprognose en bejegeningsadvies: "gezond en hoog inkomen: aardig zijn', "zeurpiet: kort houden', "rijp voor levensverzekering', "schattebout, kent haar rechten niet'.

De montere medewerkers van de bank en andere geldwisselaars, die leningen, hypotheken en andere financiële diensten verkopen, krijgen als u belt automatisch uw hele kredietleven op het scherm. En dus uw salaris, ach jammer dat het een uitkering is. Ook al belt u om te vragen of uw contactlens onder de reisverzekering valt.

Zoals de assuradeur uw laatste aanrijdingen en de geluids-winkelier waarde en bouwjaar van uw zwarte torentje laat oplichten, ziet de garage in een flits dat het tijd wordt u eens een grote beurt of een nieuw model aan te smeren. Alsof u dat zelf allemaal niet kan bedenken.

PTT Telecom is niet van plan deze doorkoppeling aan te bieden. Die overweegt alleen het nummer van de beller met het gesprek mee te sturen. Maar bedrijven kunnen die simpele informatie makkelijk koppelen aan hun eigen systeem. En hun commerciële voordeel met uw doopceel doen.

Geeft niets, zeggen de voorstanders van nummeridentificatie, de meeste mensen zijn fatsoenlijk en/of vergeetachtig, en maken geen misbruik van uw enigszins persoonlijke gegevens. Vergeet niet dat het uw leven kan redden als u met uw aanzwellend hartinfarct nog net 06-11 bereikt en niets meer kan zeggen: dan leest de alarmcentrale wie u bent; de reanimatiemobiel is al onderweg.

Het voordeel voor bedrijven is dat zij u veel sneller en doelmatiger te woord kunnen staan. Zelf hebben zij minder administratieve rompslomp nodig, zij kunnen na het gesprek moeiteloos afspraken en orders vastleggen, en rekeningen uit het systeem laten rollen.

Maar het is geen prettig idee dat je hele hebben en houwen bij al die handelaren over het scherm glijdt, terwijl een willekeurige klant misschien net binnenkomt en meeleest. Dat heb je ook bij hands free autotelefoons: soms schallen de meest intieme opmerkingen door het open raam bij het stoplicht. Zonder dat de spreker of spreekster zich dat bewust is. Kleinigheidje, privé is altijd leuk voor een groot publiek.

In Amerika is de toekomst al in 1987 in New Jersey begonnen. Daar is ook gebleken dat "calling line identification' de nodige controverses oproept. Actiegroepen in diverse staten hebben een taaie strijd aangebonden met de algemene beschikbaarheid nummeridentificatie, die overigens al jaren beschikbaar is voor bedrijven die gebruik maken van 06-nummers. In Californië en Texas is het er daardoor niet van gekomen. De Public Utility Commissions in die staten hebben zodanige voorwaarden gesteld dat de telefoonmaatschappijen ervan hebben afgezien.

In Californië heeft veertig procent van de abonnees een geheim nummer. Die moesten volgens de commissie sowieso ervan verzekerd zijn dat hun nummer aan het andere eind van de lijn desgewenst onzichtbaar bleef. Zonder extra kosten. Verder werd geëist dat abonnees de mogelijkheid zou worden aangeboden "per gesprek' of "per lijn' het meezenden van het eigen telefoonummer te blokkeren.

De maatschappijen hebben getracht de eis te doen beperken tot de mogelijkheid van blokkering-per-gesprek (bijvoorbeeld door *67 vóór het te kiezen nummer te toetsen). Dat vereist steeds weer een handeling als je niet wilt dat de andere kant je nummer kan lezen. In de praktijk vergeet je dat. En dat is ook de bedoeling van bedrijfsleven en de PTT.

Federaal is iets dergelijks in de Verenigde Staten voorgesteld maar niet aangenomen. In genoemde staten bleef de regulerende commissie zwaardere eisen stellen en toen was het commercieel niet interessant meer de dienst tegen een vergoeding aan te bieden.

Nummeridentificatie is maar één van de nieuwe snufjes die de digitale telefooncentrale kan bieden. De PTT doet er wijs aan die niet plompverloren aan te bieden, ook al is iedere extra faciliteit tegen relatief bescheiden kosten een verleidelijke bron van nieuwe inkomsten. Met de opkomst van permanente, draagbare bereikbaarheid per telefoon moet het machtsevenwicht tussen beller en gebelde opnieuw worden bevochten.

In 1948, toen George Orwell zijn toekomstvrees beschreef in het boek 1984 was de dreiging van een iedereen beloerende overheid reëel. Het totalitaire voorbeeld was actueel. Dankzij scanners en afluistersets kwam sindsdien de dagelijkse realisering van dat gevaar op de markt voor wie kon betalen. Met de komst van Caller ID kan opeens iedereen zien zonder gezien te worden.

Het is aardig dat ook mensen, die geen secretaresse of antwoordapparaat hebben om de ruis uit hun leven te filteren, zich voor een bescheiden bedrag kunnen beschermen tegen telefonische indringers. Maar het is zaak te zorgen dat we niet meer privacy inleveren dan ermee winnen. De privatisering van Big Brother is inderdaad iets om even bij stil te staan.