Beter gezond en rijk dan ziek en arm

Zo oorverdovend is het nieuws over de conflicten aan de top van de schaakwereld, dat het ons bijna zou ontgaan dat de eenvoudige werkers aan de basis onverstoorbaar hun plicht blijven doen.

De cyclus van kwalificatiewedstrijden voor het wereldkampioenschap van 1996 is al in volle gang. Veel zonetoernooien zijn al afgewikkeld. Het toernooi van de zone waar Nederland bij hoort wordt volgende maand in Brussel gespeeld. Voor juli staat het interzonale toernooi in Biel op het programma. Daar moeten de kandidaten dan uitkomen.

Kandidaten voor wat? De bestaanszekerheid van de modale topschaker is er niet groter op geworden de laatste tijd. Wie straks, na het toernooi in Biel, kandidaat voor het wereldkampioenschap is geworden, zal zich afvragen: voor welk wereldkampioenschap? Het wereldkampioenschap van Kasparov, of dat van de FIDE, die Karpov en Timman om het wereldkampioenschap wil laten spelen? Formeel het laatste natuurlijk. Dat zal niet iedereen een inspirerend vooruitzicht vinden. Maar iedereen weet ook dat tussen nu en 1996 heel veel kan gebeuren. Nieuwe bondgenootschappen, nieuwe ruzies. Wie nu aan de kwalificatiewedstrijden meedoet, kan zich maar beter ver houden van speculaties over de vraag hoe het wereldkampioenschap over drie jaar georganiseerd zal zijn.

Komt de match Karpov-Timman er echt? Het lijkt me onvermijdelijk. Alleen een compromis op het laatste moment tussen Campomanes en Kasparov zou het kunnen verhinderen. Men staat voor niets natuurlijk, maar zo'n compromis zou wel erg bar zijn. Het organisatiecomité in Manchester, dat een contract had met de FIDE en vervolgens door Kasparov en Short zonder scrupules gedumpt werd, zou met een enorme schadeclaim kunnen komen. Geen sponsor zou meer met een gerust hart contracten met de FIDE kunnen afsluiten, als de FIDE nu zijn goedkeuring zou geven aan de manier waarop Manchester geofferd werd.

Aan de andere kant kan een bond als de FIDE, die miljoenen georganiseerde schakers vertegenwoordigt, zich het wereldkampioenschap niet zomaar uit handen laten nemen. Geen sportbond kan zeggen: ""Omdat onze sterkste sportman is weggelopen zien we voor de rest van ons bestaan af van de organisatie van het wereldkampioenschap.'' Een bond zou daar hoogstens toe gedwongen kunnen worden, als alle sterke spelers weg zouden lopen, of de meerderheid, maar dat is nu beslist niet het geval. Zoals het nu ligt heeft de FIDE niet alleen het recht, maar ook de plicht om zich aan de eigen reglementen te houden en Karpov-Timman als match om het wereldkampioenschap te organiseren.

Timman doet er een beetje aarzelend over. Ten onrechte. Met een variatie op de oude reclameleuze "Beter gezond en rijk dan ziek en arm" zou je kunnen zeggen dat het beter is om wereldkampioen en miljonair te zijn dan geen van beide, maar dat klinkt wel erg opportunistisch. Er zit ook een morele kant aan. De FIDE heeft, voor zover ik het kan bekijken, in deze kwestie niets kwaads gedaan. De reglementen zeggen dat Karpov en Timman de vervangers zijn van de weggelopen Kasparov en Short. Karpov en Timman zijn het in principe met die reglementen eens. Waarom zouden ze dan niet spelen? Moeten ze, uit angst om uitgelachen te worden als pseudo-wereldkampioenen, op hun beurt rebelleren tegen de FIDE, terwijl ze op dit punt helemaal geen grief hebben?

""Een mooie en voor mij leerzame match, maar niet om het wereldkampioenschap, daar zou een naar luchtje aan zitten,'' zei Timman tegen de pers. Ik vind dat onzin. Zo'n uitspraak is misschien bedoeld om de hoon van de afgunstigen te ontlopen, maar honers honen t=ch wel, daar valt niets aan te doen. Geen sponsor gaat 24 peperdure partijen Karpov-Timman betalen als het alleen een leerzame trainingsmatch zou zijn. De enige rechtvaardiging van die match is het wereldkampioenschap. Wie speelt op een podium met banieren waarop groot staat "Wereldkampioenschap Schaken" kan niet, om een sympathieke en redelijke indruk te maken, tegelijk zeggen dat het volgens hem niet om het wereldkampioenschap gaat. De enige juiste houding is dan: "Dit is het wereldkampioenschap, helaas.' Ik kan me overigens voorstellen dat Timman in de maalstroom van de verrassende ontwikkelingen nog niet tot een bezonken oordeel is kunnen komen.

Goed, de zonetoernooien. Een heel belangrijk toernooi was dat van de zone van Bulgarije, Hongarije, Polen, Roemenië, Tsjechië en Slowakije, waarin maar liefst zes plaatsen in het interzonale toernooi beschikbaar waren. De zone Nederland - Frankrijk - België - Luxemburg - Monaco heeft er maar twee. In Boedapest deden Judit en Zsuzsa Polgar mee. Zsuzsa werd uitgeschakeld, Judit plaatste zich na een barrage. Het deed me genoegen om te zien dat ook Lajos Portisch zich plaatste. Vier jaar geleden zei hij dat hij genoeg had van de strijd om het wereldkampioenschap, het was te zenuwslopend.

In het Oostenrijkse Graz was het toernooi van de zone Duitsland - Zwitserland - Oostenrijk - Slovenië - Liechtenstein. Hier was maar één plaats in het interzonale toernooi te verdienen. De toewijzing van het aantal plaatsen voor iedere zone is werkelijk belachelijk. Voor een deel gaat het op grond van objectieve rekensystemen die de kracht van de spelers meten, maar de gevechtskracht van de FIDE-officials uit de verschillende zones speelt een niet minder belangrijke rol. In Graz was de Duitser Eric Lobron de gelukkige die zich voor het interzonale toernooi plaatste.

Wit Lau-zwart Lutz, zonetoernooi Graz.

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 e7-e6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 a7-a6 5. Pb1-c3 Dd8-c7 6. Lf1-d3 Pg8-f6 7. 0-0 Lf8-e7 8. Kg1-h1 b7-b5 9. f2-f4 d7-d6 10. e4-e5

Een typische Siciliaanse overval. Hoe onuitputtelijk is het schaakspel. Duizend manieren zijn er voor zwart in de Siciliaanse opening om snel in beslissend nadeel te komen, en wie dacht dat hij ze allemaal kende vergiste zich, want dit is weer een nieuwe. 10...Pf6-d5 Na 10...dxe5 11. fxe5 Dxe5 kan wit een pion winnen met 12. Df3 Ta7 13. Pdxb5 axb5 14. Lf4. Ook 10...Pfd7 ziet er naar uit, maar verdiende misschien toch de voorkeur, want het offer 11. Lxb5 is niet geheel overtuigend en 11. exd6 Dxd6 12. Le4 Ta7 13. Le3 b4 is minder erg voor zwart dan het partijverloop.

11. Pc3xd5 e6xd5 12. e5-e6 Le7-f6 Na 12...fxe6 of 12...Lxe6 13. Pxe6 fxe6 verliest zwart de rochade door Dh5+, wit wint daarna zijn pion moeiteloos terug en zwart blijft met een ruïne zitten. Wat hij doet is niet beter. 13. e6xf7+ Dc7xf7 14. Tf1-e1+ Ke8-f8 15. Pd4-f5 Df7-c7 16. Dd1-h5 g7-g6 17. Dh5-h6+ Kf8-f7

Zie diagram

18. Te1-e7+ Niet verwonderlijk dat wit een aardige en snelle beslissing kan forceren. 18...Lf6xe7 19. Dh6-g7+ Kf7-e6 20. Lc1-d2 Th8-e8 21. Ta1-e1+ Ke6-d7 22. Pf5xe7 Kd7-d8 23. f4-f5 Dc7xe7 Nog geen zin om op te geven. 24. Te1xe7 Te8xe7 25. Ld2-g5 Ta8-a7 26. Dg7-f8+ Zwart gaf op.