Van den Broek krijgt wat meer houvast in Brussel

BRUSSEL, 26 MAART. Na een moeizame aanloop in Brussel kan de Nederlandse ex-minister Van den Broek sinds kort bogen op meer houvast bij de Europese Commissie. Deze week werd voor Van den Broek een nieuw directoraat opgericht, Buitenlandse politieke betrekkingen geheten, met ongeveer 250 ambtenaren. Deze zullen weggeplukt worden bij bestaande afdelingen, onder meer die van Delors en Brittan. In het buitenland zullen er nog 650 EG-ambtenaren op de diverse "EG-ambassades' onder Van den Broek gaan werken. Bovendien zijn onder leiding van Delors tussen Van den Broek, Brittan (buitenlandse handel) en Marin (derde wereld), volgens een woordvoerder "kristalheldere' competentie-afspraken gemaakt.

Daarmee zou een einde moeten komen aan de burlesque die sinds januari in het gebouw van de Commissie tussen de verschillende commissarissen en hun ambtenaren werd opgevoerd. Geïntrigeerd noteerden buitenstaanders hoe de "concurrenten' zich naar voren drongen om buitenlandse delegaties te ontvangen, reizen te maken, verdragen te tekenen of belangrijke beslissingen aan te kondigen. Eénmaal stommelde Brittan plompverloren tijdens een persconferentie het podium op, waar Van den Broek en Delors reeds het woord voerden. Er werd fel gestreden om een vice-voorzitterschap, een gevecht dat Van den Broek uiteindelijk verloor. Meestal op voorwaarde van anonimiteit vertelden ambtenaren hoe het schaakspel om de macht achter de schermen werd gespeeld. Het EG-perskorps beoefende gretig de Kremlinologie - het interpreteren van tafelschikkingen, spreekvolgordes en gelaatsuitdrukkingen. Her en der in de internationale pers begonnen kadertjes te verschijnen over de "kitchen capers' (Economist) rond de "Ehrgeiziger Holländer' (Der Spiegel), dan wel "political supremo' (Financial Times) in een functie die "simply does not exist' (Foreign Report). Officieel was er tussen de drie sprake van "gezond' overleg, hetgeen meestal duidt op slaande deuren.

Voor de honderden journalisten was het welkom vertier - iedere beweging werd geïnterpreteerd in het licht van de rivaliteit. Opeens had alles betekenis. Is het normaal dat Van den Broek en Brittan beiden een verdrag met Roemenië ondertekenen? Is het gewoon dat beiden kort na elkaar door Oost-Europa reizen om er vrijwel dezelfde personen te ontmoeten? Of is dat onvermijdelijk, omdat er voor hetzelfde type werk nu eenmaal meer commissarissen zijn aangesteld? Natuurlijk kon het best zijn dat beiden elkaar inhoudelijk aanvullen en dezelfde beleidslijn verdedigen. Maar deden ze dat ook? Ze hadden de schijn alvast tegen.

Ook voor de schuldvraag groeide de interesse. Als goede kandidaat geldt Delors, die de verdeling in politiek (Van den Broek) en economie (Brittan) bedacht maar verzuimde competenties duidelijk af te bakenen. Bovendien gooide Delors Van den Broek zonder ambtenaren, budget of bevoegdheden in het diepe, en greep hij niet in toen de omvang van het gevecht met Brittan en Marin duidelijk werd.

Van den Broek zelf komt ook in aanmerking als dader. Hoewel een nieuwkomer in de Commissie stelde hij zich toch weinig flexibel op. Van den Broek zou zich zó fel verdedigen dat zijn werkrelaties er door werden bedorven. Kenners van de verhouding Lubbers-Van den Broek meenden zorgelijk een "zeker patroon' te herkennen: het ingooien der eigen glazen. Reeds éénmaal zou de nieuwe commissaris bij Delors al z'n ontslag hebben aangeboden, zo wilde een hardnekkig gerucht.

Voorlopig hoogtepunt in de atmosfeer van roddel en intrige in de EG-hofhouding was het incident rond de afgebroken reis door Oost-Europa. Van den Broek keerde vorige week woensdag onverwacht terug uit Warschau om "stand-by' in Brussel te kunnen zijn voor een snel vertrek naar Delors in Washington om met hem president Clinton te bezoeken. Dit alles op verzoek van Delors, zo verluidde het rond Van den Broek. Uiteindelijk bracht Delors alleen een bezoek aan Clinton - de Nederlandse Commissaris had voor niets bezoeken aan Hongarije en Slowakije afgezegd.

Een diplomatieke "gaffe' van de eerste orde, waarover na terugkomst van Delors allerlei speculaties de ronde deden. In de omgeving van Delors distantieerde men zich opvallend snel van de affaire. Of men was de toedracht "vergeten' òf de rol van Delors werd verdoezeld. De implicatie was dat Van den Broek op eigen initiatief zou zijn teruggekeerd en zich had "opgedrongen' voor de reis naar Washington.

De waarheid blijkt anders. Delors had de Nederlandse commissaris wel degelijk lang tevoren gevraagd "stand-by' in Brussel te zijn. Het zou immers gaan om een beleefdheidsbezoek, met een "algemeen' politiek karakter. Dat pakte echter anders uit. In het weekeind voor zijn bezoek leken de Amerikanen een handelsoorlog met de EG te beginnen. VS-handelsafgevaardigde Kantor zegde onverwacht de onderhandelingen met Brussel in een conflict over overheidsopdrachten af en noemde Amerikaanse sancties tegen de EG "vrijwel zeker'. Delors zou precies op tijd in het Witte Huis zijn om dit gevaar te bezweren.

Van den Broek keerde intussen, zoals afgesproken, naar Brussel terug om door te kunnen reizen naar Washington. Hij had echter buiten de waard gerekend. Handelscommissaris Brittan bleek geheel buiten zichzelf van woede geraakt bij de gedachte dat het belangrijkste handelsconflict in jaren mede door Van den Broek zou worden behandeld. Brittan wist Delors ervan te overtuigen dat zijn positie als EG-toponderhandelaar met de VS daarmee effectief zou worden ondergraven. Na anderhalve dag vergeefs wachten in Brussel kon Van den Broek niets anders doen dan terugkeren naar Oost-Europa om zijn bezoek in Praag te hervatten.

Zo bladderde het aanzien van de nieuwe Commissaris week na week af. Met de beslissing van de Commissie om orde op zaken te stellen zou aan dat proces een einde moeten komen. Dat het "moeilijke eerste maanden' zouden worden, was te verwachten, meent een zijner ambtenaren. “Maar nu kunnen we aan de slag”. Van den Broek maakte deze week bij zijn eerste grote persconferentie (over de toetreding van Noorwegen) alvast een geheel ontspannen, zelfs enigszins opgeluchte indruk. Of zou dat weer interpretatie zijn?