Leiding parlement, Hof en kerk; Coalitie tegen Jeltsin wil verkiezingen

MOSKOU, 26 MAART. Een volledige politieke crisis en een eventuele "burgeroorlog' in Rusland kunnen alleen via tussentijdse presidents- én parlementsverkiezingen worden afgewend. Op dit standpunt hebben het Constitutionele Hof, de parlementsleiding en de orthodoxe kerk van Rusland zich tegenover president Boris Jeltsin verenigd.

Jeltsin heeft dit door opperrechter Valeri Zorkin voorgestelde compromis vanmorgen echter van de hand gewezen. De president wenst geen voortijdige verkiezingen, maar wil dat zijn plebisciet van 25 april, waarbij de burgers hun vertrouwen in de president zullen kunnen uitspreken, wordt gebruikt om ook het vertrouwen in de huidige volksvertegenwoordiging te peilen.

Het vanochtend in buitengewone zitting bijeengeroepen Volkscongres, dat de constitutionele crisis in Rusland bespreekt, kreeg van Valeri Zorkin, de voorzitter van het Constitutionele Hof, te horen dat er nog dit najaar verkiezingen moeten worden uitgeschreven voor het presidentschap en een volksvertegenwoordiging met twee kamers. Om dat mogelijk te maken zal het duizendkoppige parlement zich vandaag eigener beweging moeten ontbinden, aldus Zorkin vanmorgen. In de tussentijd zouden de uitvoerende macht, het parlement, het Constitutionele Hof en vertegenwoordigers van de ruim twintig deelrepublieken in de Russische Federatie een nieuwe grondwet moeten opstellen. Alle partijen dienen zich tot de verkiezingen en een nieuwe constitutie neer te leggen bij een moratorium op welke grondwetswijziging dan ook, zo zei hij. Zijn idee om algemene verkiezingen te houden, wordt ondersteund door parlementsvoorzitter Roeslan Chasboelatov en patriarch Aleksej II van de russisch-orthodoxe kerk.

Het negende congres van volksafgevaardigden is vanmorgen in Moskou in relatieve windstilte begonnen. De kans dat het parlement een procedure zal beginnen om president Jeltsin af te zetten, is gering, nu is gebleken dat ook Chasboelatov daar niet voor voelt. Bij wijze van tegemoetkoming heeft Jeltsin vanmorgen op zijn beurt zijn minister van economische zaken Andrej Netsjajev ontslagen.

Pag.5: Jeltsin suggereert een "zakenkabinet' te kunnen accepteren

Jeltsin heeft vice-premier Boris Saltykov tot gewoon minister gedegradeerd. Netsjajev en Saltykov zijn politici uit de "shock-therapie'-school van voormalig premier Jegor Gaidar. Gaidars "team' in het kabinet van premier Tsjernomyrdin is nu nog maar door één enkele minister vertegenwoordigd. In zijn toespraak tot het Volkscongres liet Jeltsin vandaag bovendien doorschemeren bereid te zijn tot de vorming van een "zakenkabinet'. Hij riep de deelrepublieken, regio's, politieke partijen en maatschappelijke organisaties op “professionele en ordelijke” bestuurders voor te dragen.

Gistermiddag leek het er op dat de crisis nog voor de aanvang van deze parlementaire sessie een hoogtepunt zou bereiken. Nadat bekend was geworden dat president Jeltsin het volk wederom via de televisie zou toespreken, liet hij via zijn vice-premier Vladimir Sjoemeiko weten dat alle ministers paraat moesten zijn voor “welke wending in de gebeurtenissen dan ook”. Vervolgens werd ook meegedeeld dat parlementsvoorzitter Roeslan Chasboelatov zich via de televisie tot de bevolking zou wenden.

Beiden hielden in hun toespraken echter hun kruit droog. Chasboelatov presenteerde zich, in een interview met een steeds diep zuchtende journalist, als de man die uit is op het compromis. Over impeachment van de president sprak hij niet. Hij liet slechts blijken dat alleen de vorming van een regering van nationale eenheid en tussentijdse verkiezingen voor het presidentschap én het parlement een oplossing zijn. “Dat is het beste referendum”, aldus de parlementsvoorzitter. Volgens Chasboelatov zou Jeltsin zijn “vergissing” van afgelopen zaterdag, toen hij een vorm van "presidentieel bestuur' afkondigde die hij eergisteren op de valreep weer introk, gewoon moeten toegeven. In dat geval zou er weer samenwerking met het parlement mogelijk zijn. “Laten we samen de strijd tegen de misdaad en de inflatie voeren. Wie is er tegen om dat samen te doen?”, aldus Chasboelatov. Het argument van Jeltsin dat de volksvertegenwoordiging het hervormingsbeleid belemmert noemde hij “krankzinnig”. “Eerst was het de communistische partij die de hervormingen hinderde, toen was het de Sovjet-Unie en nu is het de wetgevende macht die ze belemmert”, zei hij. Chasboelatov beschuldigde Jeltsin er vervolgens van zijn steun in het land te kopen. “De Kozakken mogen nu ook al een eigen republiek vormen, omdat ze tegen het parlement zijn. Dit is het begin van de scheuring van de staat”.

Jeltsin deed in zijn televisietoespraak een uur later helemaal geen concrete voorstellen. Hij hield slechts vast aan zijn voornemen om 25 april een “stemming” te houden waarbij het volk zijn vertrouwen in de president kan uitspreken. Volgens hem is het parlement er slechts op uit om de president van zijn mandaat te beroven, en wel “achter de rug van de burger en de kiezer om”. “Een slecht geweten verraadt zichzelf. Ik weet dat in het binnenste van de Opperste Sovjet in het geheim nieuwe amendementen op de grondwet worden voorbereid. Dit desastreuze proces moet gestopt worden”, zei de president. “Als het Volkscongres een historisch onjuiste beslissing neemt, zal het het volk in een draaikolk van vijandigheden werpen”.