Waarschuwing voor komst van vloedgolf mogelijk

Op 2 september vorig jaar vonden aan de kust van Nicaragua tweeduizend mensen de dood tijdens een uit zee opkomende vloedgolf. Zo'n vloedgolf (tsunami) wordt veroorzaakt door een aardbeving of plotselinge aardverschuiving op de zeebodem. Die in Nicaragua werd voorafgegaan door een aardbeving aan de kust, maar die was van zo'n geringe sterkte dat men geen gevaar vreesde en naliet een veilig heenkomen te zoeken.

Volgens twee Japanse onderzoekers kan echter uit de seismische trillingen direct het èchte gevaar worden afgeleid.

Sinds de jaren zeventig weet men dat sommige vloedgolven veel desastreuzer zijn dan men op grond van de seismische trillingen zou verwachten. Zulke bevingen noemt men sindsdien tsunami-bevingen. Een deel van het probleem ligt in het feit dat de sterkte van de beving wordt onderschat wanneer de energie aan de zeebodem betrekkelijk langzaam vrijkomt. In het geval van Nicaragua werd de beving in sommige kustgebieden zelfs niet eens gevoeld door de mensen die enkele minuten laten door de vloedgolf zouden worden verzwolgen.

De Nicaragua-beving was de eerste tsunami-beving die werd geregistreerd met behulp van moderne breedband-seismometers. Deze kunnen ook de zeer lange seismische trillingen waarnemen die karakteristiek zijn voor "lange bevingen'. De twee Japanners hebben uit elf seismogrammen afgeleid dat de beving voor de kust van Nicaragua maar liefst zo'n honderd seconden duurde. De totale hoeveelheid energie die hierbij vrijkwam was een factor honderd groter dan aanvankelijk uit de seismische trillingen werd berekend (Nature 361, p. 714).

Dank zij instrumentele ontwikkelingen in de seismometrie is het nu mogelijk om aard en sterkte van een zeebeving vrijwel direct te bepalen. Hierdoor kan direct na het signaleren van zo'n beving een waarschuwing naar kwetsbare kustgebieden worden gezonden. Een vloedgolf (die op zee soms niet eens als zodanig te zien is) plant zich in het water voort met een snelheid van ongeveer 250 meter per seconde, ofwel 900 km per uur. Dat is ruwweg vijftien maal zo langzaam als de trillingen die door de vaste aarde bewegen. Bij de beving in Nicaragua kwam de vloedgolf al na enkele minuten, maar bij sommige vloedgolven in het verleden zou men tot een half uur de tijd hebben gehad om een veilig heenkomen te zoeken.