Parlement en Jeltsin gaan af op botsing

MOSKOU, 25 MAART. De machtsstrijd in Moskou gaat onverminderd door, ondanks vergaande concessies van president Boris Jeltsin, gisteren. Het parlement wees die concessies af, waarop Jeltsin zich in een uitvoerige verklaring opwierp als de man die de “constitutie zal verdedigen tegen aanslagen, minachting of belediging”.

Jeltsin, die vanavond een televisietoespraak houdt, maakte duidelijk dat hij zich niet zal neerleggen bij de besluiten die het Congres van Volksafgevaardigden eind deze week neemt. Volgens parlementsvoorzitter Roeslan Chasboelatov moet het Volkscongres, dat morgen in spoedzitting bijeenkomt, nu alle noodzakelijke besluiten nemen om “de president weer binnen het raamwerk van de grondwet terug te halen”.

In zijn communiqué van gisteren heeft Jeltsin zich niet alleen gekeerd tegen het parlement, dat volgens hem de grondwet behandelt als een “minutenzaak”, maar evenzeer tegen het Constitutionele Hof dat de “crisis alleen maar heeft verdiept” en nu “voor het volk zijn rol zal moeten verklaren”.

Met deze twee haaks op elkaar staande verklaringen van Jeltsin en Chasboelatov hebben regering en parlement de crisis weer bewust laten escaleren, nadat het er gistermiddag even op had geleken dat er een compromis in het verschiet lag. Die ogenschijnlijke toenadering was het gevolg van het decreet van afgelopen zaterdag dat Jeltsin gistermorgen te elfder ure liet publiceren. Volgens de tekst van deze oekaze was Jeltsin er niet meer op uit het land de komende maand via "speciaal bestuur' te regeren, maar had hij alleen zijn zinnen gezet op een “stemming” over het vertrouwen onder de kiezers in hemzelf en zijn ontwerp-grondwet. Het decreet was geantidateerd. Want zaterdag had de president nog expliciet verklaard dat hij noodmaatregelen had genomen.

Het presidium van de Opperste Sovjet besloot daarop de voor vrijdag uitgeschreven zitting van het Volkscongres niet te laten doorgaan. Maar na een onderhoud dat Jeltsin, premier Tsjernomyrdin, voorzitter Zorkin van het Constitutionele Hof en Chasboelatov later in de middag hadden, bleek van toenadering geen enkele sprake. Jeltsin had het “grof geformuleerde ultimatum” van Chasboelatov “beslist” van de hand gewezen, aldus de presidentiële woordvoerder Vjatsjeslav Kostikov.

Na dit fiasco verscheen Chasboelatov in het parlement en draaide het besluit van zijn eigen presidium onverwijld terug. Hij bestempelde de televisierede, waarmee Jeltsin zich zaterdag rechtstreeks tot het volk had gewend, als een “grove fout”.

Pag.5: Chasboelatov blijft in aanval

“Door de ontlegitimering van de presidentiële macht zonder voorafgaande toestemming begint de toestand in werking te treden zoals neergelegd in artikel 121/6 van de grondwet”, aldus Chasboelatov. In dit artikel zijn de randvoorwaarden geformuleerd voor het afzetten van de president. Het staatshoofd mag zijn macht niet gebruiken voor een “verandering van het nationaal-staatkundige bestel van de Russische federatie en de ontbinding of opschorting van de activiteit van welk wettig gekozen staatkundig machtsorgaan dan ook”, aldus de cruciale tekst. Het Volkscongres kan hem vervolgens conform artikel 121/10 met tweederde meerderheid uit zijn functie ontheffen, zij het pas na een “conclusie” van het Constitutionele Hof.

Die conclusie is er nog niet. Secretaris Joeri Roedkin van het Hof omzeilde gisteren in de Opperste Sovjet alle vragen daarover behoedzaam. “Dat is uw zaak”, aldus Roedkin. Binnen het parlement wordt niettemin gesproken over de mogelijkheid de grondwet morgen voor de gelegenheid zo te interpreteren dat een enkelvoudige meerderheid voldoende is voor impeachment. “Het mechanisme om dit grondwetsartikel te implementeren is nog niet uitgewerkt”, aldus de parlementariër Oleg Plotnikov, de auteur van artikel 121.

De tegenstanders van Jeltsin zijn er allerminst zeker van dat ze voor een serieuze impeachment de noodzakelijke 689 stemmen zullen krijgen. Om toch morgen het maximale uit het Volkscongres te halen wordt nu geen middel meer geschuwd. In het kader van de zenuwenoorlog suggereerde de persdienst van het parlement vanmorgen zelfs dat president Jeltsin de leden van het Volkscongres de toegang tot het Kremlin had ontzegd. De registratie van de afgevaardigen kon vanmorgen niet doorgaan wegens “huishoudelijke gebreken” in het congrespaleis, aldus de woordvoerder van het parlement. De perssecretaris van Jeltsin ontkende dat echter. “Wij hebben hoe dan ook geen relatie met het parlement.”

Omgekeerd heeft ook het presidentële kamp de strijd tegen de oppositie gisteren voortgezet. Minister Michail Fedotov van informatie heeft bij de Hoge Raad (niet te verwarren met het Constitutionele Hof) een verzoek ingediend om het conservatieve dagblad Sovjetskaja Rossia en het radicaal-nationalistische weekblad Den (De Dag) te verbieden.