"CDA ligt dwars bij vernieuwing'

De Tweede Kamer praat vandaag met staatssecretaris Wallage over de bestuursstructuur in het onderwijs. PvdA en CDA publiceerden eerder tegengestelde visies, dinsdag kwam de oppositiepartij VVD met een rapport dat dichtbij dat van de PvdA komt.

"PvdA en VVD zouden samen een uitstekend onderwijsbeleid kunnen voeren. Onze opvattingen over de veranderingen die nu nodig zijn, naderen elkaar dicht. Het CDA daarentegen is niet bezig met de onderwijsinhoudelijke kant maar met het bestendigen van macht.'' VVD-onderwijsspecialist Jan Franssen lonkt vol vertrouwen naar de sociaaldemocratische regeringspartij, in zijn woning te Nederhorst Den Berg, in het poldergebied tussen de Ankeveense plassen en de Vecht.

VVD en PvdA delen volgens Franssen het streven naar professionalisering in het onderwijs, meer armslag voor gemeenten en grotere autonomie voor scholen. Hun gemeenschappelijke irritatie over het CDAluidt dat de christendemocraten, beducht voor elke aantasting van de positie van het bijzonder onderwijs, dat streven proberen te dwarsbomen. Franssen beticht het CDA van machtspolitiek en gebrek aan onderwijsvisie, verwijten die regelmatig ook binnen de PvdA worden geuit.

In het dinsdag gepubliceerde rapport "Kiezen voor autonomie' betoogt de VVD dat het openbaar onderwijs niet langer direct door de gemeentelijke overheid moet worden bestuurd, maar door gemeentelijke stichtingen of aparte commissies. Net als de PvdA vindt de VVD wel dat de gemeente algemene onderwijstaken als achterstands- en emancipatiebeleid van het rijk moet overnemen, een verschuiving waar het CDA zich mordicus tegen heeft verklaard.

Franssen: ""Zowel in het huidige als de vorige kabinetten zie je dat het CDA dwarsligt. Er bestaat in het CDA een oude garde van onderwijsmensen als Van Leijenhorst, Deetman en Hermes, die niet meer met hun tijd meewillen of -kunnen. Die vastgeroest zitten in beleid dat ze zelf eerder hebben helpen ontwikkelen. Ik vind Wallage een bekwame bewindsman, maar in conflictsituaties met het CDA is hij totnutoe gauw geneigd water bij de wijn te doen.''

Voor de VVD is autonomie ""een principiële keuze voor meer ruimte voor de eigen verantwoordelijkheid van het individu en voor het particuliere initiatief''. De overheid moet voortaan alleen de grote lijnen aangeven. Franssen: ""De inhoud van het eindexamen, de kwalificatie-eisen aan de mensen voor de klas en controle van de kwaliteit, bijvoorbeeld door invoering van visitatiecommissies in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs.''

Wat is precies die pedagogisch-didactische meerwaarde van autonomie waar het VVD-rapport over spreekt?

""Het onderwijs is nu veel te reactief. Het reageert op circulaires van het ministerie en het gebruikt methodes die door anderen worden gemaakt. De school moet echter minder afhankelijk zijn van wat van buiten komt. De scholen moeten zelf op grond van hun eigen vakmanschap leerstof en leerroutes ontwikkelen. Het streven naar autonomie houdt dan ook een radicale verandering in van de opleiding van mensen die met onderwijs bezig zijn. Dat is een cultuuromslag. Je kunt bijvoorbeeld bij bepaalde vakken als biologie aardrijkskunde of geschiedenis veel meer verschillen aanbrengen in de aanbieding van de leerstof. Je kunt ook de groepsvormen variëren en de individuele aanpak van leerlingen stimuleren. Veel minder klassikaal werken en veel meer zelfwerkzaamheid, veel meer prakticum voor allerlei vakken dan tot nu toe gebruikelijk is.''

Maar dat soort zaken kan nu toch ook al?

""Maar het gebèurt niet, dus moeten de scholen ertoe worden uitgedaagd en gestimuleerd. En daarom is een verandering van de lerarenopleiding ook een onlosmakelijk onderdeel van het streven naar autonomie. De kwaliteit van de lerarenopleidingen is nu nog zorgwekkend, vooral de pabo's. Kijk, als een vak gevarieerder wordt aangeboden maak je het veel aantrekkelijker voor de leerlingen. Er zijn al wel mensen die het zo doen, maar ik denk dat in het basis- en voortgezet onderwijs de meeste leraren anders les zullen moeten gaan geven. Maar dat is een proces van ten minste tien jaar.''

Bent u dan ook voor meer fusies van scholen? Volgens Wallage is autonomie alleen mogelijk als de scholen groter worden.

""Volgens ons is met de huidige fusie-operaties in het basis- en voortgezet onderwijs de grens voorlopig wel bereikt. Er zijn ook andere middelen tot hetzelfde doel, zoals samenwerking tussen schoolbesturen, zonder fusies. Scholen moeten niet de omvang van een fabriek krijgen.''

""Ik heb wel het idee dat wanneer er een paar jaar wat rust op het onderwijsfront is geweest, er vanzelf een beweging op gang komt die kan leiden naar meer mammoetscholen. Ik ben daar niet principieel tegen, maar ik wil het ook niet afdwingen. Wel is het zo dat je grote scholen niet goed kunt runnen als je niet eerst de professionalisering van het management en de docenten verder ontwikkelt. Naast de positieve kanten van grote scholen - meer geld en meer mogelijkheden - zijn er ook negatieve, zoals vervreemding, te weinig ruimte voor individuele begeleiding. Die gevaren moeten scholen leren afwenden.''