Bonn schuift besluit over Bosnië door naar het Hof in Karslruhe

BONN, 25 MAART. Als de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties dezer dagen een vliegverbod boven Bosnië afkondigt is nog onzeker of Duitsland kan deelnemen aan de afgesproken NAVO-controle op de naleving van zo'n verbod. De vraag of dat verenigbaar is met de grondwet moet namelijk eerst, op zeer korte termijn, worden beantwoord door het Constitutionele Hof in Karlsruhe, de hoogste Duitse rechter. Dit compromis, feitelijk: de erkenning dat men het binnen de coalitie niet eens kon worden, is gisteravond door de Duitse regeringspartijen (CDU/CSU en FDP) afgesproken na een volle dag politiek touwtrekken.

Kanselier Helmut Kohl is vandaag met dit unieke compromis in zijn bagage naar Washington gereisd. Daar zal hij - na vele voorafgaande telefoongesprekken - morgen voor de eerste keer president Bill Clinton ontmoeten. De belangrijkste thema's van de ontmoeting: de toestand in Rusland en de rol van de zeven grootste industriestaten (de G-7), de tussen de VS en de EG vastgelopen onderhandelingen over vrijere handel (GATT) en de nood in Bosnië als deel van de oorlog in ex-Joegoslavië.

Kohl zal Clinton Duitse hulp aanbieden voor de Amerikaanse luchtbrug (voedsel en medicijnen) naar Bosnië, namelijk drie Transall-vliegtuigen met bemanning.

Maar de kanselier moet ook proberen uit te leggen dat de Bondsrepubliek pas metterdaad aan NAVO-toezicht op een VN-embargo voor vliegtuigen boven Bosnië kan meedoen als het Duitse Constitutionele Hof in Karlsruhe gesproken heeft. Deze voor het verenigde Duitsland in politiek opzicht netelige kwestie is ook van praktisch belang, want omstreeks eenderde van de bemanningen van de Awacs-waarnemingsvliegtuigen van de NAVO is Duits.

Minister Klaus Kinkel (buitenlandse zaken) en zijn FDP zijn het inhoudelijk eens met Duitse deelneming maar menen - anders dan de CDU/CSU - dat daarvoor eerst een wijziging van de grondwet nodig is. Dat is alleen mogelijk met steun van de oppositionele SPD, omdat een parlementaire meerderheid van tweederde nodig is. De SPD is echter tegen deelneming in vredesafdwingende VN-operaties buiten het NAVO-gebied, zeker op de Balkan. Zij weigert daarom aan grondwetswijziging mee te werken.

De procedure die de toppen en de Bondsdagfracties van CDU/CSU en FDP nu hebben afgesproken is zeer ongewoon. De ministers van Kohls CDU/CSU zullen, zodra de Veiligheidsraad een vliegverbod boven Bosnië heeft afgekondigd, besluiten om Duitsland aan de NAVO-controles daarop te laten meedoen. FDP-ministers zullen zich onthouden van stemming over dat besluit. Daarna zal de Bondsdagfractie van de FDP het Constitutionele Hof direct een spoedoordeel vragen over de grondwettelijke toelaatbaarheid van het regeringsbesluit.

FDP-voorzitter Otto Lambsdorff noemde het huidige dilemma “een gevolg van de jammerlijke toestand waarin de SPD zich bevindt”. Daarentegen zei SPD-woordvoerder Karsten Voigt dat het coalitiecompromis betekent “dat de regering eigenlijk afgedankt is” en nog slechts “een voltooide chaos” laat zien.