Paradijselijk Orange County in greep van de crisis; Neergang in de defensie-industrie deukt optimisme in "sinaasappelland'

ORANGE COUNTY, 24 MAART. Op het eerste gezicht is Orange County in het zuiden van Californië een modern paradijs. Wie uit het Midden-Westen komt aanvliegen ziet de dorre woestijn plotseling veranderen in een vruchtbare vlakte die zich naar de Stille Oceaan uitstrekt en waar het, gelet op de aard van de huizen en de tuinen, goed toeven is. Een voorproefje is de aankomst op het John Wayne-vliegveld - ruim, licht en smaakvolle architectuur.

Buiten wordt die indruk nog versterkt: brede avenues waarlangs stijlvolle gebouwen zich in een parkachtig landschap pronkend staan af te wisselen. De frisse gazons en hagen lijken elke dag geschoren te worden. Overal kletteren fonteinen. De kunst waarmee alles is omgeven onderstreept dat hier in Orange County - noem het een gewest - tussen Los Angeles en San Diego aan meer dan 2,5 miljoen mensen een kwaliteit van leven op zeer hoog niveau wordt geboden. En dat in een mild klimaat met de Stille Oceaan binnen handbereik.

De cijfers zijn eveneens indrukwekkend. De agglomeratie van 31 steden die Oranje County is - de sinaasappels groeien nog in plantages langs de uitvalswegen naar het zuiden - heeft zich in twintig jaar ontwikkeld tot een economische reus. Het totaal aan geproduceerde goederen en diensten bedraagt zo'n 50 miljard dollar per jaar, waarmee Orange County, als het een onafhankelijk land was, de 31ste plaats op de wereldranglijst van rijkste landen zou innemen - boven Hongkong. De inwoners van Orange County leven er goed van: het gemiddeld gezinsinkomen bedraagt meer dan 56.000 dollar per jaar en per hoofd van de bevolking wordt bijna 25.000 dollar verdiend, bedragen die ook volgens Amerikaanse maatstaven zeer hoog zijn.

Maar achter deze weldadige façade heerst onrust. Het paradijs wordt van verschillende kanten bedreigd en de twijfel groeit of het kan worden behouden. Oppervlakkige tekenen van onzekerheid zijn de makelaarsborden waarop bedrijfs- en kantoorruimte in talrijke architectonische hoogstandjes over heel Orange County wordt aangeboden en de vele lege tafeltjes in de tot voor kort nog zo druk beklante prestigieuze restaurants.

Het is duidelijk: de recessie is niet aan Orange County voorbij gegaan. Zij kwam weliswaar laat - in 1990/1991 - maar heeft het onbezorgde optimisme diep geschokt. De economische groei werd negatief (vorig jaar min 1,6 procent) en de werkloosheid is de afgelopen paar jaar gestegen van 3 tot 6,5 procent. Zo gingen vorig jaar 21.000 banen verloren, wat voor Orange County, waar de bomen de afgelopen twintig jaar onverminderd tot in de hemel leken te groeien, dramatisch is. Het meest alarmerende is dat het economische herstel elders in de Verenigde Staten hier in Zuid-Californië geen effect lijkt te hebben. Ook dit jaar zal de recessie in Orange County voortduren - net als overigens in heel Californië - en het aantal daklozen zou al tot het ongekende aantal van tienduizend zijn gestegen.

Een van de redenen voor de hardnekkige neergang die de malaise in de defensie-industrie, die in de economie van Orange County een overheersende plaats heeft. Tot de grootste werkgevers behoren Rockwell International, Hughes Aircraft en McDonnell Douglas. Met een onverzadigbare overheid als klant voor geavanceerde vliegtuigen en raketten, inclusief de elektronische systemen, was dit in de jaren tachtig een comfortabele situatie. Het einde van de Koude Oorlog maakte echter ook een eind aan de vette orders en deed de kracht van Orange County in zwakheid veranderen.

De bezuinigingen op Defensie dreigen het gebied hard te treffen. Op de jongste lijst van te sluiten Amerikaanse bases staat El Toro. De 15.000 mariniers die daar met vliegtuigen zijn gestationeerd werden voor het laatst ingezet tijdens de Oorlog in de Golf. Het bestuur van Orange County verwacht dat sluiting van de basis 1.562 burgerbanen en 4.738 militaire banen zou kosten. Jaarlijks zou het om een economisch verlies gaan van 400 tot 500 miljoen dollar. Met de al eerder aangekondigde sluiting van de mariniers-faciliteit bij Tustin zou de tegenvaller voor Orange County kunnen oplopen tot een miljard dollar per jaar. “Een affront voor ons gebied”, zo reageerde de Kamer van Koophandel vorige week heftig.

Rampen komen zelden alleen, ook in Orange County. De sombere economische vooruitzichten brachten de bouw en de onroerend-goedmarkt meteen schade toe en hebben het bovendien minder vanzelfsprekend gemaakt dat technologisch hoogwaardige bedrijven zich in Orange County vestigen of er uitbreiden. Stond de aantrekkingskracht van het gebied in de jaren zeventig en tachtig buiten kijf, nu moet het opeens opboksen tegen staten als Arizona, Noord-Carolina en Nieuw-Mexico, die scherp calculerende ondernemers lucratieve aanbiedingen doen. “Deze staten bestoken ondernemers hier met brieven waarin grote belastingvoordelen, hulp bij beroepsopleidingen en andere subsidies worden geboden als zij hun bedrijven verplaatsen”, zegt Carl Neisser, algemeen directeur van de Industrial League Van Orange County en hij zegt veel ondernemers te kennen die zich hier nooit hadden gevestigd “als zij alles hadden geweten”.

Deze belangengroepering, waarbij negenhonderd bedrijven in Orange County zijn aangesloten, streeft ernaar de economische aantrekkingskracht van het gebied te behouden. De grootste problemen waar bedrijven in Orange County volgens Neisser mee kampen zijn de manier waarop de strenge milieuregels in de praktijk worden gebracht en de wetgeving die het werknemers gemakkelijk maakt hun bazen aansprakelijk te stellen voor lichamelijke of geestelijke schade die tijdens het werk zou zijn opgelopen. In beide gevallen willen de ondernemers aanpassingen van de wetten of op zijn minst verzachting van de uitvoering. “In de jaren tachtig maakten wij ons daar geen zorgen over. Nu het minder florissant gaat zullen wij de kosten terug moeten brengen om bedrijven hier te houden”, aldus Neisser.

Tot de kettingreactie van negatieve factoren worden verder de ongecontroleerde immigratie uit Mexico (en Midden-Amerika) en de groeiende criminaliteit gerekend. “De federale overheid in Washington doet niets tegen de komst van illegale immigranten uit Mexico, omdat ze er een bron van goedkope arbeid in ziet”, zegt Ernie Schneider, de hoogste ambtelijk bestuurder van Orange County. “Er is nu in feite een open grens en dat legt een zware last op de grensstaten.” Volgens Schneider bevindt 40 procent van alle illegale immigranten in de Verenigde Staten zich in Californië. Het zou voor heel Californië om zo'n 31 miljoen mensen gaan, in Orange County zouden zo'n 200.000 illegalen verblijven. Hij verwacht dat in het jaar 2010 mensen van Latijns-Amerikaanse en Aziatische afkomst in Orange County de meerderheid zullen vormen. Carl Neisser van de Industrial League formuleert het probleem zo: “De werknemers uit de hogere en midden-inkomensklassen vertrekken, terwijl niet opgeleide immigranten binnenkomen.” Het is een kwestie die de welgestelde blanken in Orange County zeer beroert, zeker na de rassenrellen in het naburige Los Angeles van vorig jaar. Iedereen kocht toen een vuurwapen, zo wordt verteld, en verwacht werd dat de in wijken bij elkaar wonende Hispanics ook in opstand zouden komen - wat overigens niet gebeurde.

Maakt het paradijs zijn nadagen mee? Is de glans eraf in Orange County? Een hardgrondig "nee' is het antwoord van Tim Cooley. Hij is directeur van Partnership 2010, een samenwerkingsverband van bedrijfsleven, overheid en onderwijsinstellingen dat vorig jaar is opgericht om de economische ontwikkeling en vitaliteit van Orange County veilig te stellen. Dat zou moeten gebeuren via een "alomvattend strategisch economisch plan' voor het gebied. “Er is goed nieuws”, zegt Cooley. “In de jaren zestig, zeventig en tachtig ging alles goed zonder plan. Nu is men zich ervan bewust aan het worden dat plannen nodig is om niet afhankelijk te zijn van groei die misschien niet vanzelf zal komen.”

Het uiteindelijke doel van Partnership 2010 is van Orange County een centrum te maken van mondiale handel en innovatie. Alleen bedrijven die in die strategie passen zouden zich er mogen vestigen. “Het wereldomspannende karakter van de bedrijvigheid in Orange County zou zichtbaar kunnen worden als het nationale centrum van de op te richten Noordamerikaanse Vrijhandels Associatie (NAFTA) er komt, zoals het plan is.

De problemen met de defensie-industrie ziet Cooley niet als onoverwinbaar. “Zij zijn producenten van goederen. Zij hadden een grote klant. Nu moeten zij voor hun technologie andere klanten zoeken en die zijn er.” Zijn medestander Jack Stranberg verwacht dat deze nu problematische industrietak spoedig de beste hoge-snelheidstreinen ter wereld zal maken. Er is al een plan voor een traject: tussen Anaheim (waar in Orange County Disney World staat) en de gokstad Las Vegas.

Cooley en Stranberg zijn er vast van overtuigd: Orange County wordt nog beter, nog mooier en nu met behulp van planning. Cooley: “Wij zullen van Orange County een "Global Village' maken, een voorbeeld voor de hele wereld.”

Voor het "Rhythm Cafe' in Santa Ana, een populaire gelegenheid voor popconcerten, komt dat echter te laat. Het heeft vorige week zondag zijn deuren gesloten, wegens de slechte economische situatie. Minder dan vijf maanden na opening.