Geen "presidentieel bestuur'; Concessie Jeltsin in ruzie met parlement

MOSKOU, 24 MAART. President Boris Jeltsin zal Rusland komende maand niet, zoals hij had aangekondigd, via "speciaal bestuur' regeren. Hij houdt wel vast aan het referendum van 25 april over zijn positie en over de nieuwe grondwet waarmee hij Rusland wil omvormen tot een "presidentiële republiek'.

Jeltsin is aldus vanmiddag tegemoetgekomen aan de kritiek die zijn afkondiging, zaterdag, van een soort noodtoestand heeft opgeroepen bij de oppositie en het Constitutionele Hof. Hij publiceerde vandaag de tekst van het decreet van zaterdag; die tekst zag er heel anders uit dan hij zaterdag had aangekondigd.

De concessie van Jeltsin moet voorkomen dat het Congres van Volksafgevaardigden hem vrijdag uit zijn functie ontheft. Het parlement had eerder vanmorgen beslist om het Volkscongres vrijdag bijeen te roepen om zich te buigen over “maatregelen ter bescherming van het grondwettelijke bestel”. De bijeenkomst is vanmiddag, na de publikatie van Jeltsins decreet, weer afgezegd. Het besluit om een impeachment-procedure te beginnen was vanmorgen overigens bewust nog niet genomen.

In de tekst van Jeltsins vanmiddag gepubliceerde oekaze is geen sprake meer van “speciaal bestuur”. Het enige waartoe Jeltsin nu heeft besloten is de organisatie van “een stemming” onder de bevolking over het vertrouwen in de president. Bij wijze van strafactie tegen vice-president Roetskoj, die zijn chef publiekelijk is afgevallen, heeft Jeltsin het vertrouwensvotum jegens zijn plaatsvervanger uit de tekst geschrapt. Zaterdag had Jeltsin nog gewag gemaakt van een plebisciet over de president én de vice-president. De kiezers zullen wel een oordeel vellen over de nieuwe grondwet van Jeltsin. De volksraadpleging wordt gehouden conform de wet op de presidentsverkiezingen. Dat betekent dat Jeltsin slechts een meerderheid nodig heeft van het aantal kiezers dat opkomt. Het impliceert tevens dat de “stemming” niet het karakter heeft van een bindend referendum zoals in de Russische wet is vastgelegd.

Jeltsins concessie is het resultaat van de politieke hoogspanning die gisteren haar voorlopige climax bereikte nadat het Constitutionele Hof de afkondiging van presidentieel bestuur als “ongrondwettig' had veroordeeld. Jeltsins beslissing om een plebisciet te houden, kon volgens dit rechtscollege wel door de beugel. Volgens parlementsvoorzitter Chasboelatov bood deze uitspraak van het Hof voldoende aanknopingspunten om het Volkscongres bijeen te roepen. Op een persconferentie gistermiddag werkte hij de procedure reeds tot in detail uit. Als de uitgebreide volksvertegenwoordiging besloot Jeltsin af te zetten, zou vice-president Aleksandr Roetskoj zijn taken tijdelijk overnomen totdat het volk bij tussentijdse verkiezingen een nieuw staatshoofd heeft gekozen, aldus Chasboelatov.

Pag.5: Gerucht over compromis achter de schermen

Deze manoeuvre leidde tot het gerucht dat de parlementsvoorzitter achter de schermen met het presidentiële kamp aan het onderhandelen was geslagen, volgens sommigen zelfs omdat er vanuit

Niet bekend

Daarvan evenwel bleek vanochtend weinig. De enige indicatie dat het wellicht toch niet tot impeachment komt, was de agenda die de Opperste Sovjet het Volkscongres meegaf. Het afzetten van de president zal officieel geen punt van bespreking zijn. De volksvertegenwoordigers zullen slechts een besluit moeten nemen over “maatregelen om de grondwet te beschermen”. Deze formulering is gekozen omdat de leiding van het parlement Jeltsin niet tot het uitroepen van de "noodtoestand' wil provoceren en er ook niet zeker van is dat het parlement er in zal slagen om de president tot aftreden te dwingen. Voor impeachment is tweederde van het aantal afgevaardigden nodig. Of er vrijdag inderdaad 689 parlementariërs zijn die dat aandurven, is echter de vraag. Met name de gematigd-conservatieve coalitie Burgerunie, die het economisch beleid van Jeltsin kritiseert en bijna eenderde van de afgevaardigden verenigt, heeft zich tot nu toe stil gehouden. En voorzitter Zorkin van het Constitutionele Hof heeft vanmorgen in een interview met de Komsomolskaja Pravda expliciet ontkend dat zijn rechtscollege uit is op het vertrek van de president.

Waar het Volkscongres overmorgen zal worden gehouden, is eveneens onduidelijk. De Opperste Sovjet gaat er officieel van uit dat het parlement zoals gebruikelijk in het Kremlin bijeen zal komen. Maar achter de schermen houden de afgevaardigden er rekening mee dat Jeltsin het Kremlin tegen die tijd zal afgrendelen.

In het voetspoor van Jeltsins besluit om de confrontatie met het oppositionele parlement op de spits te drijven, beginnen nu ook de lagere echelons van zijn regering zich te roeren. Zo heeft vice-premier Boris Fjodorov (verantwoordelijk voor de macro-economische politiek) gisteren het ontslag geëist van president Vikor Gerasjtsjenko van de centrale bank. Volgens Fjodorov is Gerasjtsjenko, die vorige week door Jeltsin trouwens als minister in het kabinet is gehaald, de man die het financieel-economische beleid “saboteert”. Her en der in het land worden ondertussen bijeenkomsten gehouden ter ondersteuning van de president. Die "meetings' beginnen zonder uitzondering met een minuut stilte voor de zondag overleden moeder van Jeltsin. De begrafenis van Klavdia Jeltsina was ook op de televisie een topprioriteit. De minutenlange reportage in het journaal Novosti had het karakter van een halve documentaire. Onder de beelden van het zakken van de kist en het leggen van de bloemen, die in slowmotion werden afgedraaid, was bijvoorbeeld kerkmuziek uit het geluidsarchief van de omroep gemonteerd. Bovendien maakte de pers er melding van dat opperrechter Zorkin, die samen met vice-president Aleksandr Roetskoj en ondervoorzitter Nikolaj Rjabov van het parlement zijn deelneming kwam betuigen, tijdens de condoléance het oordeel van het Constitutionele Hof aan Jeltsin zou hebben overhandigd. Zorkins secretaris heeft dat vanmorgen categorisch als ontkend en “blasfemie” genoemd.