Clinton staat sterk met Rusland-beleid

WASHINGTON, 24 MAART. President Clinton heeft zich gisteren nog sterker dan voorheen verbonden aan het lot van de Russische president Jeltsin. Enig voorbehoud jegens Jeltsin was tijdens zijn persconferentie nauwelijks hoorbaar, ook al zei hij dat “alle hervormers in Rusland” de steun van Amerika hebben. Hij verklaarde zich in principe bereid om de topconferentie van Vancouver naar Moskou te verplaatsen als de politieke overleving van Jeltsin dat vereiste.

Daarmee koos hij duidelijk partij voor wat hij noemde “de eerste gekozen president in duizend jaar”. Later zei de bezoekende Russische minister van buitenlandse zaken in Washington, Andrei Kozyrev, dat verplaatsing van de topconferentie niet nodig zou zijn. Het zou Jeltsins positie in Russische ogen niet sterker maken, als hij niet naar Vancouver zou vertrekken maar in Moskou zou moeten worden ondersteund door een Amerikaanse president.

Politiek heeft Clinton veel steun in het Congres voor zijn Rusland-beleid. Amerikanen maken graag onderscheid tussen de good guys en bad guys in een conflict. Na aanvankelijke twijfels over zijn drinkgewoonten heeft Jeltsin de meeste Amerikanen voor zich gewonnen.

Er is ook meer bereidheid dan vorig jaar om geld te geven aan Rusland, hoewel veel van de reeds gegeven hulp spoorloos is verdwenen. Vorig jaar durfde president Bush het Congres pas om geld voor Rusland te vragen, nadat voormalig president Nixon hem daartoe in het openbaar had opgeroepen. Bush werd toen zwaar bekritiseerd om zijn grote aandacht voor het buitenlandse beleid ten koste van voortziekende binnenlandse problemen. Bush vermeed daarom het onderwerp buitenlandse hulp.

Clinton staat nu aanzienlijk sterker dan Bush. Van binnenlandse verwaarlozing kan hij niet worden beschuldigd, want hij heeft een groot economisch hervormingsprogramma op de rails staan. Hij heeft Rusland zelfs tot onderwerp van Amerikaanse binnenlandse politiek gemaakt. Zijn argument is dat zijn economische hervormingsprogramma in gevaar komt, als de klok in Rusland weer wordt teruggedraaid. Dan zou Amerika weer meer geld moeten uitgeven aan defensie, ten koste van belangrijke binnenlandse bestemmingen.

Clinton heeft de crisis in Rusland gisteren ook aan Amerikaanse principes afgemeten. Amerika heeft volgens hem drie belangen bij samenwerking met Rusland: “Van de wereld een veiliger plek maken, het steunen van de ontwikkeling van democratie en van de ontwikkeling van een markteconomie.”

Clinton, die nog moet wennen aan buitenlands beleid, heeft veel tijd besteed aan Rusland. Gisteravond overlegde hij met zijn veiligheidsadviseur Anthony Lake, minister van buitenlandse zaken Warren Christopher en zijn speciale gezant voor Rusland, Strobe Talbott, ter voorbereiding van het gesprek met Kozyrev. Hij had deze medewerkers vorige week gegispt om het veel te primaire gehalte van hun advies. Vorige week had hij ook een onderhoud met de bezoekende voorzitter van het Russische Constitutionele Hof, Valery Zorkin, dezelfde die het handelen van Jeltsin de afgelopen dagen veroordeelde.

Clinton wenst een Westers hulppakket van ruim dertig miljard dollar samen te stellen. Half april overleggen de ministers van financiën en van buitenlandse zaken van de zeven grootste industrielanden daarover in Tokio. Er worden nu niet zulke harde financiële voorwaarden aan Rusland gesteld als vorig jaar. De helft van het Westerse geld gaat naar de herfinanciering van de 80 miljard dollar aan Russische buitenlandse schuld. Zes miljard zou moeten gaan naar stabilisatie van de roebel. Verder moeten er overbruggingskredieten komen, hulp voor behuizing van soldaten en voor een sociaal vangnet voor werknemers die hun baan verloren door privatisering.

Van het Amerikaanse Congres zal Clinton waarschijnlijk dit jaar ruim 1 miljard dollar voor Rusland vragen. Dat is aanzienlijk meer dan zijn voorganger Bush. En hij zal het waarschijnlijk krijgen. De meeste volksvertegenwoordigers, Republikeins of Democratisch, zien net als Clinton het grote Amerikaanse belang bij de afloop van de crisis in Rusland. Ook commentaren steunen Clintons beleid. “Jeltsin zou kunnen falen maar Clinton en de andere Westerse leiders hebben geen tijd om daarover na te denken. De enige verantwoorde mogelijkheid is om Jeltsin te steunen en om hem nu te steunen”, aldus het commentaar van The New York Times.

Sommige Congresleden grijpen de crisis in Moskou aan om te pleiten voor minder bezuinigingen op defensie. De Republikeinse leider, senator Robert Dole, zei dat Clinton zijn voorgenomen defensiebezuinigingen moest heroverwegen. De Democratische senator Sam Nunn heeft gisteren twee amendementen laten aannemen, waarin de defensiebegroting tegen verdere bezuinigingen wordt beschermd. Clinton zegt dat hij voorlopig geen reden ziet tot vertraging van de defensiebezuinigingen.

Sommige buitenlandspecialisten wijzen op de gevaren van Clintons Rusland-koers. Voormalig minister van buitenlandse zaken Henry Kissinger keurt af dat Clinton verklaart voor welke principes Amerika staat in de Russische crisis. “Amerika moet zijn prestige niet op het spel zetten voor persoonlijkheden in een strijd met zo'n onzekere richting, zulke onduidelijke doeleinden, waarbij het uiteindelijk geen invloed kan uitoefenen”, aldus Kissinger in een opiniestuk. De Amerikaanse Rusland-specialist en voormalig burger van de Sovjet-Unie Dimitri Symes, die de Russische regering adviseert, steunt Clinton met enig voorbehoud.

Volgens Stephen Sestanovich, Rusland-specialist bij de denktank Georgetown Institute for Strategic and International Studies, stellen politici het verkeerd voor als ze zeggen dat de Russische crisis Amerika extra defensiegeld kan gaan kosten. Hij verwacht dat de hoogte van het Amerikaanse defensiebudget nauwelijks nog betekenis heeft, als de klok in Rusland wordt teruggedraaid.

Ook conservatieve Russen willen niet zoveel meer uitgeven aan defensie, zodat de oude wapenwedloop niet terug zal keren. Toch zullen de buurlanden van Rusland bezorgd zijn. Duitsland zal meer militaire steun van Amerika vragen en zal het misschien nog wel kunnen krijgen. Maar de Oekraïne en andere buurlanden van het voormalige Oostblok zullen waarschijnlijk weer door het Westen in de steek worden gelaten, als Rusland deze weer in haar invloedssfeer wil trekken. Zelfs in minder spannende tijden weigerde de NAVO hen het lidmaatschap. Laat staan dat de NAVO deze landen tegen Russische agressie zal beschermen. Dat zal Japan en Duitsland ook wantrouwiger maken jegens de Amerikaanse veiligheidsgarantie en hen dwingen om meer op eigen veiligheidsvoorzieningen te vertrouwen, waaronder misschien kernwapens.

“Een hogere defensiebegroting kocht veiligheid gedurende de Koude Oorlog. Die begroting zal heel wat minder kopen als de zaken nu misgaan in Rusland. De echte kosten waar we voor staan, zijn niet het verlies van het vredesdividend maar het verlies van de Amerikaanse vooraanstaande positie”, schreef Sestanovich in The New York Times.