Polen is vastbesloten om de economie te hervormen; Regering zet privatiseringsprogramma door na afwijzing in parlement

PRAAG, 23 MAART. Als de tekenen in Polen niet bedriegen zal de wet op de massaprivatisering, die vorige week donderdag op zo'n nonchalante manier werd verworpen door de Sejm (het Poolse parlement), al zeer binnenkort een herkansing krijgen. Gisteren heeft de Poolse regering op een buitengewone zitting besloten het privatiseringsprogramma in gewijzigde vorm naar het parlement te sturen.

Gehoopt wordt dat de Sejm al volgende week aan de behandeling ervan kan beginnen. Tegelijkertijd werd gewaarschuwd dat, als de wet dan nog niet zou worden aangenomen, de regering op eigen houtje verder zal gaan met het op poten zetten van de investeringsfondsen die de geprivatiseerde staatsondernemingen moeten gaan beheren. Er is namelijk niets dat de regering verbiedt dat te doen, alleen zal ze op parlementaire goedkeuring moeten wachten voordat er aandelen kunnen worden uitgegeven.

De regering van premier Hanna Suchocka heeft daarmee duidelijk gemaakt dat zij geen schijn van twijfel wil laten bestaan over de vastbeslotenheid waarmee Polen werkt aan de herstructurering van de economie, en dan met name van de bedrijven die nog in staatsbezit zijn. Het verwerpen van de wet op de massaprivatisering vorige week had immers, vooral in het buitenland, heel wat vragen opgeroepen. Zou Polen dan toch, hoewel op de lagere niveaus de privatisering van de economie al zo'n enorme vlucht heeft genomen, terugschrikken voor die meest ingrijpende stap, de privatisering via de uitgifte van aandelen van de zeshonderd grotere staatsondernemingen?

Veel Polen vatten de faux pas van vorige week niet zo ernstig op en zien die meer als een bedrijfsongelukje, een deel van het politieke spel dat in Warschau wordt gespeeld. Niet zozeer om principiële redenen stemden sommige leden van de Sejm tegen het wetsvoorstel, maar eerder omdat ze òf de regering altijd zo veel mogelijk willen dwarszitten òf omdat ze tegen president Walesa zijn òf omdat ze per ongeluk op de verkeerde knop drukten. De veelgeplaagde premier van de zeven-partijencoalitie doet vaak denken aan de leidster van een klas ongezeglijke kleuters. Was er bij de coalitiepartijen iets meer discipline geweest, dan was het voorstel vorige week waarschijnlijk aangenomen.

Het nieuwe wetsontwerp, opgesteld door minister Janusz Lewandowski van privatisering, lijkt in elk geval op meer dan nipte steun te mogen rekenen. Om tegemoet te komen aan de verlangens van de linkse oppositie is in het gewijzigde voorstel nu een fasering aangebracht. De Alliantie van Democratisch links (de vroegere communisten) vond namelijk dat het voorstel van vorige week te veel risico's inhield, omdat in één klap alle staatsbedrijven zouden worden geprivatiseerd. Daarom zal de eerste fase nu niet meer dan 200 bedrijven omvatten, de tweede 400.

Bij de eerste fase gaat het om bedrijven die al op een of andere manier betrokken zijn bij het privatiseringsproces. De aandelen van de eerste groep worden verdeeld onder gepensioneerden en mensen in overheidsdienst, ter compensatie van eerder opgelegde salarisbeperkingen. Daardoor zal de operatie voor de regering geen zware budgettaire gevolgen hebben. De privatisering van de overige bedrijven zal langzamer doorgevoerd worden dan aanvankelijk de bedoeling was, maar wel volgens het oorspronkelijke plan: door verdeling over de gehele bevolking (38 miljoen mensen) van deelnemingsbewijzen voor een vrijwel symbolisch bedrag (ongeveer dertig gulden per persoon).

Gehandhaafd is ook de eis van de regering dat de meeste van de twintig bij de privatisering betrokken investeringsfondsen kunnen worden geleid door buitenlandse beleggingsexperts, consultantsbureaus etc. Vooral de nationalistische partijen waren daar tegen, met het argument dat op die wijze de verkommerde Poolse industrie zou zijn overgeleverd aan nietsontziende buitenlandse kapitalisten. Maar de regering heeft eraan vastgehouden dat ervaren buitenlanders betrokken zijn bij de privatisering en adviseren bij de ongetwijfeld pijnlijke beslissingen die genomen moeten worden om de staatsbedrijven zo snel mogelijk winstgevend te maken.

Voor de sfeer in de coalitie lijkt het touwtrekken om de massaprivatisering intussen niet erg bevorderlijk te zijn geweest: het waren vorige week vooral afgevaardigden van de christelijk-nationale partij, de ZChN, die deserteerden, kennelijk om Suchocka hun macht te laten voelen. Maar niet uit te sluiten is dat die manoeuvre een averechts effect zal hebben. Want als de SLD vóór het gewijzigde wetsontwerp stemt, dan kan de belangrijkste regeringspartij, de Democratische Unie (UD), zich in de toekomst wat vrijer opstellen tegenover de ZChN. En dat zou de regeerbaarheid van Polen uiteindelijk alleen maar ten goede komen.

Dat de massaprivatisering nu langzamer zal verlopen dan gepland is natuurlijk een tegenvaller voor de regering-Suchocka, maar hoeft geen dramatische gevolgen te hebben. Ook de massaprivatisering in Tsjechië verloopt in fasen, uitgesmeerd over twee jaar. En, hoewel de Polen dat niet graag zullen toegeven, de Tsjechen doen het zo slecht nog niet.