Ondanks secularisatie blijft NCRV zichzelf

Enige tijd geleden schreef J.L. Heldring over het wapenfeit van de EO, die de NCRV in ledental was voorbijgestreefd.

Zijn analyse van de causaliteit was, dat de NCRV zich heeft laten meeslepen door modernisme, door “den geest der eeuw” (Da Costa) en dat nog wel uit innerlijke overtuiging. De polemieken, discussies en beschouwingen over het gedenkwaardige jubileum van het dagblad Trouw vertoonden op sommige punten opmerkelijke parallellen met de recente en telkens terugkerende commentaren op het beleid van de NCRV. Beide organisaties met een massamedium in handen zouden zich hebben afgekeerd van de duidelijkheid van de orthodoxie, zelfs in die mate dat de vraag naar het christelijk karakter van Trouw en NCRV met rede gesteld zou kunnen worden.

Een protestants-christelijke organisatie immers zou duidelijk moeten zijn over de geloofswaarheden en de daaruit voortvloeiende waardenpatronen. Dát is herkenbaar voor de verwante aanhang èn - hoe wonderlijk - ook voor de niet-gelovige spraakmakende bevolkingsgroep, die - onwetend als ze is (Heldring) - zulks verwacht van de mensen, die ze voor zichzelf plaatst in een anachronistisch rariteitenkabinet.

Tegen welk decor moeten wij het vorenstaande plaatsen? Wij leven in het tijdvak gekenmerkt door secularisering en individualisering. Geloof en wereldbeschouwing worden minder gevormd en in stand gehouden binnen kerkelijke en andere maatschappelijke verbanden. Zelfontplooiing viert de boventoon, individuele opvattingen zijn belangrijker dan groepsinzichten. Wat waarheid is voor de één behoeft dat niet per definitie - op grond van het behoren tot een groep of een stroming - voor de ander te zijn. Er is pluraliteit van opvattingen op basis van persoonlijke verantwoordelijkheid en individuele concretisering. De geïnstitutionaliseerde vorm van godsdienst heeft, zo blijkt uit cijfers overduidelijk, aan belang ingeboet, de onkerkelijkheid is toegenomen. De verwereldlijking (secularisatie) kent nóg een uiting, namelijk de ontzuiling. Doordat godsdienst steeds meer los is komen te staan van de sociale verbanden, die voorheen zo bepalend waren, werd de noodzaak van levensbeschouwelijke organisatie minder evident. Desondanks bestaan er op dit moment drie christelijke omroepen, die mogen bogen op een - slechts ten dele overlappende - aanzienlijke aanhang. Overigens elk met een eigen doelgroep.

Individualisering en secularisatie hebben - en dat is een ander aspect van het decor - geleid naar een grote verscheidenheid in religieuze overtuigingen èn tot een groeiende onzekerheid over de onbetwistbare geldigheid en het waarheidsgehalte van het geloof. Diversiteit in christelijke organisaties is moeilijk te hanteren en vraagt om grotere tolerantie. Onzekerheid voedt bij sommigen de hang naar het vertrouwde, naar de oude waarden.

De EO, door velen in èn buiten ons christelijk volksdeel beschouwd als de getuigende omroep bij uitstek, speelt op die behoefte duidelijk in. Deze omroep heeft zelfs binnen ons publieke bestel een, ook op hoog niveau erkende, uitzonderingspositie weten te verwerven met zijn isolationistische opstelling. Wat van "normale' omroepen in tal van situaties wordt geëist (intensieve samenwerking, inclusief gemeenschappelijke huisvesting, programmatische samenwerking, het halen van een bepaald marktaandeel etc.), wordt niet bindend geacht voor de EO en volgens velen ook niet voor de VPRO. De EO voldoet naar het gevoelen van veel mensen aan hun verwachtingen. Vooral doordat hij bestáát.

Als Trouw en de NCRV de toets, voortkomend uit het vorenstaande, wordt aangelegd is de uitkomst vaak negatief. Het is wel de vraag voor wie "moderniteit' in feite een probleem is. In elk geval niet voor de brede hoofdstroom van protestants-christelijk Nederland, die in de afgelopen decennia in maatschappelijk en godsdienstig opzicht onmiskenbaar veranderingen heeft doorgemaakt. Vandaar dat die “brede hoofdstroom” zich goed kan vinden in de koers van Trouw en de NCRV. Het sluit immers aan bij de ontwikkeling, die de participanten in die hoofdstroom zelf hebben doorgemaakt.

De NCRV is een christelijke omroepvereniging, die zich het evangelie niet schaamt. Daarin ligt immers de grond van haar bestaan en daardoor wordt zij geïnspireerd. Als communicatie-organisatie heeft zij de wettelijke taak om als stromingsrepresentant voor het gehele publiek programma's te maken. Eén van de kernpunten van het beleid van de NCRV is het initiëren en stimuleren van discussies over het menselijk samenleven. Welke normen en waarden zijn belangrijk, welke keuzes liggen voor? Met de haar ten dienste staande middelen probeert zij die missie op verschillende wijze te realiseren. Zij is "NCRV' niet alleen als zij manifeste getuigenis brengt, maar ook in haar amusementspakket, in haar drama en in haar informatie.

Secularisering en indivualisering hebben het gelovige volk inderdaad niet onberoerd gelaten. Het geloof is individueler geworden, maar dat betekent beslist niet, dat de moderne mens elke binding schuwt. Wie om zich heen kijkt, ziet hoe veel mensen indringend bezig zijn met religieuze en normatieve vragen. Juist voor mensen, die zelf zoeken naar hun weg en aanwijzingen daarvoor niet langer van elders, en zeker niet vanaf de kansel, willen krijgen, kan het "missiewerk' van de NCRV van grote betekenis zijn.