Verlies van Frans links dramatisch

PARIJS, 22 MAART. De Franse socialisten hebben in de eerste ronde van de parlementsverkiezingen met 17,6 procent van de stemmen een nog dramatischer nederlaag geleden dan al werd verwacht. Dat blijkt uit de definitieve uitslag die vanmorgen door het ministerie van binnenlandse zaken werd bekendgemaakt.

De huidige rechtse oppositie van gaullisten en liberalen kan in het parlement op een gigantische meerderheid rekenen. De gaullistische RPR wordt vrijwel zeker de grootste partij, die naar verwachting de premier zal leveren.

De socialisten kregen 17,6 procent van de stemmen tegen 39,5 procent voor RPR en de liberale UDF en boekten daarmee de grootste nederlaag van een regeringspartij in de geschiedenis van de Vijfde Republiek. De socialistische oud-premier Michel Rocard, de potentiële presidentskandidaat van links die vernieuwing van de socialistische partij nastreeft, zal waarschijnlijk zelfs niet in het parlement terugkeren.

Verrassend was ook de electorale afgang van de twee milieupartijen (Génération Ecologie en de Groenen) die slechts 7,7 procent van de stemmen kregen. De Franse communisten handhaafden zich met 9,2 procent en het extreem-rechtse Front National toonde zich met 12,4 procent van de stemmen een constante factor in de Franse politiek.

Volgens projecties van opiniepeilers zullen de gaullisten en liberalen na de tweede stemronde, aanstaande zondag, tussen de 400 en 450 zetels krijgen in de Nationale Vergadering, die in totaal 577 afgevaardigden telt. De socialisten krijgen slechts 55 tot 80 afgevaardigden, de communisten 14 tot 22. De "ecologen' kunnen hoogstens op één zetel rekenen en het Front National tussen één en vijf, onder wie mogelijk FN-leider Jean-Marie Le Pen.

De twee conservatieve partijen, die in de campagne gezamenlijk optrokken, boekten een winst van een kleine twee procent in vergelijking tot 1988, toen voor het laatst parlementsverkiezingen werden gehouden. De socialisten, die vijf jaar geleden 35,9 procent van de stemmen kregen, zagen hun aanhang meer dan gehalveerd. De milieupartijen die volgens peilingen 16 procent van de kiezers achter zich hadden, mislukten dus volledig in hun streven een politieke doorbraak te maken.

Pag.4: Geen socialistische minister herkozen

De dramatische afgang van de partij van president François Mitterrand wordt geïllustreerd door het feit dat geen enkele socialistische minister gisteren rechtstreeks werd herkozen. Eén minister, Michel Sapin van financiën, die slechts 16,7 procent van de stemmen kreeg, werd kort en goed verslagen. De tweede stemronde is beslissend voor het politieke lot van vrijwel alle andere kopstukken van de Parti Socialiste, inclusief de potentiële linkse presidentskandidaat Michel Rocard. De oud-premier die de socialistische partij wil vernieuwen, kreeg in zijn district slechts 27 procent van de stemmen tegen 38 procent voor zijn belangrijkste tegenstander, de liberaal Cardo. Rocard lijkt in de tweede ronde geen kans te maken.

De opkomst was gisteren laag: 30,8 procent van de kiezers bleef thuis. Bijna tien procent van de kiezers stemde op kandidaten van lokale groeperingen en kleinere partijen, waaronder dissidente milieugroepen. Vier procent stemde op "divers rechtse' kandidaten. Deze twee factoren bevoordelen kandidaten van grote partijen: aan de tweede ronde mogen kandidaten deelnemen die gisteren 18 procent van de stemmen kregen (12,5 procent van het aantal ingeschreven kiezers).

De enorme meerderheid die RPR en UDF in de Nationale Vergadering krijgen, is volgens oud-president Giscard d'Estaing, de leider van de UDF, voor een deel te wijten aan de “versplintering van de stemmen”. Giscard en RPR-leider Jacques Chirac toonden zich voorzichtig ingenomen met de uitslag. De socialistische partijleider Laurent Fabius sprak van een “ruwe sanctie”. Oud-premier Rocard (“ik ben bedroefd”) en premier Pierre Bérégovoy riepen de thuisblijvers op aanstaande zondag tegen een “rechtse vloedgolf” te stemmen.

Het staat vrijwel vast dat de RPR als de grootste partij uit de bus zal komen, met circa 25 zetels meer dan de liberalen. Verwacht wordt dat Mitterrand een nieuwe premier uit de rangen van de grootste partij zal kiezen. De belangrijkste RPR-kandidaat voor deze functie is oud-minister van financiën Edouard Balladur, die evenals Giscard en Chirac gisteren rechtstreeks werd gekozen.

Georges Marchais, de secretaris-generaal van de Franse communistische partij, kreeg in zijn kiesdistrict slechts 26 procent van de stemmen. Om zijn gaullistische uitdager (27 procent) te verslaan is Marchais aanstaande zondag afhankelijk van de steun van de socialistische (14 procent) en Groene kiezers (13,5 procent). FN-leider Le Pen kreeg in zijn kiesdistrict in Nice 29 procent van de stemmen, en maakt een kans op winst in de tweede ronde. Extreem-rechts won aanhang in de traditioneel linkse regio Nord-Pas de Calais, waar de socialisten de helft van hun kiezersaanhang kwijt raakten.

De socialisten zullen hun kandidaten die gisteren achter een Groene of communistisch kandidaat zijn geëindigd, terugtrekken. Sommige socialisten, zoals minister van stadsontwikkeling Bernard Tapie, zijn van de steun van de comunistische kiezers afhankelijk om gekozen te worden. Tapie kreeg slechts 25,4 procent van de stemmen in een kiesdistrict nabij Marseille. De milieupartijen geven hun kiezers geen stemadvies, aldus Antoine Waechter.

Ook aan de rechterzijde zullen in de tweede ronde enkele belangrijke duels worden uitgevochten. Michel Noir, burgemeester van Frankrijks tweede stad, Lyon, die enkele jareen geleden de RPR verliet, ligt twintig procent achter op zijn gaullistische tegenstander, de locale zakenman Alain Mérieux.