Oost en West steunen Jeltsin omwille van "democratie Rusland'

De internationale gemeenschap heeft sinds zaterdagavond zonder uitzondering steun betuigd aan de Russische president Boris Jeltsin in diens hoog opgelopen conflict met het Russische parlement. In de meeste voormalige Sovjet-republieken is terughoudend gereageerd; waar een standpunt werd ingenomen, viel dat ten gunste van Jeltsin uit.

Het Westen reageerde positief op de verklaring van Jeltsin van zaterdagavond, een reactie die gisteren door het in buitengewone zitting bijeengekomen Russische parlement werd veroordeeld: de Opperste Sovjet nam met 137 tegen negen stemmen een resolutie aan waarin “verbazing en spijt” werden geuit over wat werd genoemd de “inmenging” van het Westen in de Russische aangelegenheden.

De Amerikaanse president Clinton was zaterdagnacht de eerste Westerse leider die zich achter Jeltsin schaarde. Hij werd gisteren gevolgd door woordvoerders van de meesten van zijn collega's. De Duitse regering liet weten dat het Russische parlement “de democratie ondermijnt” en dat Bonn “begrip” heeft voor Jeltsins optreden; de actie van Jeltsin, aldus de Duitse regering, is een kans de politieke en economische hervormingen te redden. De regeringen van Japan, Engeland, Canada, Frankrijk, Nederland, Zweden en een groot aantal andere Westerse landen kwamen met soortgelijke verklaringen. De Franse regering ordeelde dat de actie van Jeltsin binnen het kader van de democratie valt. De Zweedse premier Bildt noemde de uitroeping van presidentieel bestuur door Jeltsin “betreurenswaardig” maar zei dat als het blijkt te werken, de zaak van de democratie in Rusland ermee zal zijn gediend. De vroegere Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Eagleburger zei dat Jeltsin geen keus had gehad.

In de kleine Oosteuropese landen koos men in nog duidelijker bewoordingen voor Jeltsin. De Bulgaarse president Zjelev zei “onvoorwaardelijk” achter zijn Russische ambtgenoot te staan. In Warschau en Praag werd op vergelijkbare wijze gereageerd.

De vroegere Sovjet-president Gorbatsjov reageerde zeer negatief. Hij bestempelde de uitroeping van presidentieel bestuur als “krankzinnig” en “onmogelijk”. Elders in de vroegere Sovjet-Unie werd nauwelijks gereageerd, met uitzondering van Georgië en de Oekraïne. De Georgische president Sjevardnadze, de vroegere Sovjet-minister van buitenlandse zaken, schaarse zich achter Jeltsin maar waarschuwde tegen een burgeroorlog die hij zei “bijna te kunnen ruiken”. Jelstins besluit, per decreet te gaan regeren, is de enige uitweg die hem nog rest, aldus Sjevardnadze. Hij wees op het feit dat Jeltsin vrij is gekozen; dat, vond hij, geeft de Russische president het recht zijn noodoplossing te presenteren.

De Oekraïense president Kravtsjoek betuigde Jeltsin zijn voorwaardelijke steun. “Ik steun vastbesloten de democratische koers in Rusland, die is ingeslagen door de Russische leiding.” Maar, zo voegde Kravtsjoek daaraan toe, de partijen in Rusland moeten naar een compromis zoeken, omdat “de verwezenlijking (van de democratische opbouw) zonder nationale harmonie niet mogelijk zal zijn”. Jeltsin en het Volkscongres moeten daarom “hun confrontationele benadering opgeven en de crisis bijleggen”.

Elders in de ex-Sovjet-republieken werd niet gereageerd, anders dan met oproepen de vrede te bewaren. Zo liet de Armeense regering weten dat het conflict alleen kan worden bijgelegd met “wederzijds aanvaardbare oplossingen”. In de Wit-Russische hoofdstad Minsk gingen zevenduizend betogers ten gunste van Jeltsin de straat op. (AFP, Reuter, AP)