Socialistische presidentskandidaat loopt risico geen zetel in het parlement te krijgen; Michel Rocard, de man die te lang in Parijs was

PARIJS, 20 MAART. Het stadje Conflans-Sainte-Honorine, 25 kilometer ten noordwesten van Parijs, is om twee redenen in Frankrijk bekend. Het is de onofficiële hoofdstad van de al jaren noodlijdende Franse binnenvaart. Langs de kade van de rivier de Oise, die even verderop in de Seine stroomt, zijn tientallen rivierschepen werkeloos afgemeerd. Conflans is nog meer bekend door zijn burgemeester, Michel Rocard, de socialistische oud-premier en "natuurlijke' kandidaat van links om François Mitterrand in 1995 als president van de republiek op te volgen.

Michel Rocard (63), auteur van de politieke "big bang' die na de verkiezingen het linkse deel van het Franse politieke landschap moet veranderen, is echter ook "deputé', afgevaardigde in de Nationale Vergadering van het zevende kiesdistrict in het departement Yvelines, met Conflans als hoofdstad. Met de deputé Rocard gaat het minder goed dan met de "natuurlijke kandidaat', die met zijn politieke oerknal een nieuwe open en brede progressieve beweging wil vormen waarin de Parti Socialiste, de twee Groene partijen en hervormingsgezinde communisten zouden moeten opgaan. De afgevaardigde Rocard maakt kans niet herkozen te worden.

Donderdagavond: in de zaal Simone Signoret achter het spoorwegstation van Conflans zijn de socialistische militanten verenigd voor de laatste grote bijeenkomst van de socialistische verkiezingscampagne. Een kwart van de zaal wordt in beslag genomen door Franse, Duitse en Britse tv-camera's en vertegenwoordigers van de andere media, want Rocard is tijdens de campagne voor de parlementsverkiezingen meer dan ooit de leider van de socialisten geworden. Premier Pierre Bérégovoy, vergezeld van enkele andere kopstukken van de PS, is er ook om zijn "beste vriend' te steunen.

Rocard heeft deze avond geen politieke verrassingen. Hij spreekt uitvoerig over het besluit het plan voor de aanleg van een jarenlang heftig omstreden autoweg nabij Conflans te schrappen - een besluit van Pierre op voorstel van Michel. En hij droomt van een “beter evenwicht” in de gemeenteraad: “Zou een actief vertegenwoordiger van de organisaties die strijden tegen aids daar niet op zijn plaats zijn?” Aan het eind van zijn toespraak zegt Rocard dat “deze laatste drie dagen beslissend zijn, voor Conflans, Yvelines en, uiteraard, voor wat daar bovenuit gaat.” Een eindsprint van de militanten is nodig om deputé Rocard te redden van een smadelijke nederlaag.

Het kiesdistrict van Rocard telt ruim 105.000 inwoners, verdeeld over dertien gemeenten - twaalf met een rechtse meerderheid en Conflans, waar Rocard al zestien jaar burgemeester is. "Rocky', zoals zijn medewerkers hem noemen, loopt het risico in de strijd om de parlemenstzetel verslagen te worden door een onorthodoxe kandidaat van rechts, de 43-jarige liberaal Pierre Cardo, sinds tien jaar burgemeester van Chanteloup-les-Vignes. “Ik ben geen man van woorden, ik ben meer geïnteresseerd in daden”, zegt Cardo. En dat is de kiezers bekend: volgens de laatste opiniepeiling zou hij in de eerste verkiezingsronde 51 procent van de stemmen krijgen en dus Rocard verslaan.

De gemeente Chanteloup-les-Vignes bestaat uit een piepklein dorpje met een popperig stadhuisje en tientallen tamelijk troosteloze flatgebouwen waar de meeste van de 10.500 inwoners van vijftig verschillende nationaliteiten leven. De goedkope flats werden gebouwd voor arbeiders van de nabijgelegen Peugeot-fabriek in Poissy. Sinds Peugeot consequent bezuinigt op arbeidskrachten, kent deze slaapstad alle problemen van de ontwortelde stedelijke samenleving: werkloosheid, kleine criminaliteit en een jeugd zonder perspectief. Dat zich hier geen sociale uitbarstingen hebben voorgedaan, is het werk van burgemeester Cardo, de "man uit het veld', onvermoeibaar bezig de mensen zonder kansen te helpen.

Rocard was de eerste om de kwaliteiten van zijn huidige tegenstander te prijzen. Als premier creëerde hij een nationale commissie voor de steden die moest bestuderen hoe de sociale en economische problemen in de stedelijke samenleving kunnen worden aangepakt. Cardo, die een kaderfunctie heeft bij Peugeot en noch tijd noch zin had om zich te bekommeren om "Parijse relaties', nodigde hij uit in de commissie zitting te nemen. Nu staan Rocard en Cardo, beiden oud-padvinders, tegenover elkaar - de oud-premier die “te lang in Parijs” was en de actievoerder, die het eigenlijk met elkaar eens zijn, de socialistische presidentskandidaat en de liberaal Cardo “die niet om etiketten geeft”.

Nadat Cardo de steun kreeg van de UDF, de liberale partij van oud-president Giscard d'Estaing, trok de gaullistische RPR zijn kandidaat terug - Cardo leek immers de man die rechts een fraaie coup zou kunnen bezorgen: de electorale afgang van deputé Rocard. Temeer omdat de burgemeester van Conflans in de wielen wordt gereden door zijn voormalige parlementaire assistente, Monique Le Saulx, die van de Socialistische Partij overstapte naar Génération Ecologie, de Groene partij van Brice Lalonde, die onder premier Rocard minister van milieubeheer was. Deze militante in hart en nieren (“ik was in 1968 twintig jaar”) trekt stemmen weg die de presidentskandidaat hard nodig heeft.

Rocard was een gewaarschuwd man toen hij zich kandidaat stelde voor herverkiezing. Zijn naaste medewerkers, in Conflans en in Parijs, waar hij als oud-premier in de Rue de Varenne een kloek kantoor onderhoudt, raadden hem aan de gevaarlijke valstrik van de parlementsverkiezingen te vermijden. Rocard negeerde het advies. “Wat zouden de burgers van mij denken als ik zou afzien van deze oefening in democratische hygiëne die bestaat uit het afleggen van verantwoording in het kader van het algemeen kiesrecht”, zei Rocard in een mengeling van protestantse bescheidenheid en de verbale mitrailleurstijl die kenmerkend is voor zijn politieke discours.

De kandidaat voor het Elysée ging dus in Conflans en nabijgelegen gemeenten aan het werk. Openbare bijeenkomsten, zoals die in de zaal Simone Signoret, bezoeken op de markt aan de kade (“Hallo, ik ben uw deputé. Het is normaal dat ik u groet.”) en wat hij Tupperware-bijeenkomsten noemde: met tien of twintig burgers in een besloten zaaltje discussiëren over de grote en kleine zorgen van de kiezers. Over de werkloosheid natuurlijk, waarover Rocard gemakkelijk een half uur snel aan een stuk kan spreken. Maar ook over de vermaledijde autoweg, die onder premier Rocard nog werd gehandhaafd en door kandidaat Rocard werd afgewezen en dank zij vriend Pierre Bérégovoy werd geschrapt. Of over de muggenplaag die de inwoners van Conflans 's zomers treft wegens het stilstaande water in een zuiveringsinstallatie.

De klassieke democratie van de strijd om de parlementszetel stemde de auteur van de aangekondigde "big bang' tot de nederigheid die met de gewone problemen van alledag is verbonden. De aanloop naar het Elysée gaat in de presidentiële democratie niet alleen via "big bang' en tv-camera's, maar ook via de binnenschippers van Conflans-Sainte-Honorine en de werklozen van Chanteloup-sur-Vignes. De deputé Michel Rocard heeft die les uit eigen wil geleerd - omdat 500 stemmen beslissend kunnen zijn.