"Billary' Clinton blijft "talk of the town'

WASHINGTON, 20 MAART. Hillary Rodham Clinton scoort met zestig procent bijval in recente peilingen weliswaar niet zo hoog als de vorige first lady Barbara Bush, maar ze fascineert Amerika aanzienlijk meer dan haar voorgangster. Bladen als Time, Newsweek, People Magazine en vrouwenbladen hebben recordoplagen gehaald door haar portret op de omslag te zetten, telkens weer opnieuw, en vaker dan moderne ikonen als Madonna of Lady Di. Talkshowhosts als Oprah Winfrey laten programma's volkletsen over haar, met veel en luid applaus van aanwezige vrouwen.

Hillary is dezer dagen in Amerika the talk of the town. Ze staat model voor de conflicten ten gevolge van de vrouwenemancipatie. Als topadvocate wil ze zich niet beperken tot ceremoniële activiteiten in dienst van haar man, aangevuld door uitstapjes voor de liefdadigheid of schone kunsten. Ze werkt ook politiek in teamverband samen met haar man. “Buy one, get one free”, had haar man Bill tijdens de campagne al gezegd over die samenwerking. Maar dat is precies wat Washingtonse insiders bezwaart.

In Washington en bij televisiesatires wordt de draak gestoken met haar dominante persoonlijkheid. Een vaste grap luidt: “Hoe gaat het met de president?”

“Uitstekend, maar met haar man gaat het niet zo goed”.

Het satirische programma Saturday Night Live brengt haar in beeld als een soort Brünhilde die haar man met een strenge blik van zijn stuk kan brengen. In Arkansas kreeg het politieke echtpaar niet voor niets de bijnaam Billary. De meeste Amerikanen hebben weinig moeite met de belangrijke politieke rol die ze zichzelf heeft aangemeten. Volgens recente peilingen maakt tweederde van de Amerikanen zich er geen zorgen over. Eenderde van de ondervraagden vindt dat Hillary te veel macht heeft. Vrouwen hebben er minder moeite mee dan mannen en bij allen is haar populariteit gegroeid sinds de inauguratie op 20 januari.

Hillary heeft zelf eerst getwijfeld tussen de rol van ondersteunende partner of politiek activiste. In de tweede helft van de campagne hield ze zich meer op de achtergrond. In de eerste week in het Witte Huis liet ze zich fotograferen in de rol van traditionele first lady, in een poezige jurk met blote schouders, vlakbij een door haar gearrangeerde tafelschikking. Drie dagen later was alles veranderd. Ze bracht haar eigen achternaam Rodham weer in haar naam en stortte zich in de hervorming van het stelsel van ziektekostenverzekering.

Hillary is door Clinton aan het hoofd van een 500 man tellende mega-werkgroep gesteld, die in mei een oplossing moet hebben bedacht voor de snel stijgende ziektekosten en de groeiende aantallen onverzekerden. Het is het equivalent van tien plannen-Simons. Journalisten die haar op haar reizen volgen, zijn niet zozeer in de bijzonderheden van het door haar voorgestane organisatieschema managed competition geïnteresseerd als wel in haar persoonlijke gedragingen. Er is nauwelijks iemand die vice-president Gore nog volgt.

Haar invloed werpt vooral bij Washingtonse insiders vragen op. Wat is haar status? Kan ze voor het Congres worden geroepen om te getuigen? Staat ze boven de ministers die ook deel uitmaken van haar team? Of zijn die, los van haar, verantwoording schuldig aan Clinton? En als haar team een wettelijk monster baart? Kan de president haar dan ontslaan? Zo nee, hoe moet het dan verder met het presidentschap, zo ja, hoe moet het dan verder met het presidentiële huwelijk?

Amerika was Amerika niet als er geen lastposten waren die in een rechtszaak duidelijkheid hadden geëist. In dit geval ging het om medische belangengroepen die uitnodigingen van Hillary wensten om invloed uit te oefenen op de beraadslagingen over de ziektekostenverzekering. Vooral de geheimzinnigheid rondom de werkgroep wekt veel rancune. “Ik denk dat heel wat Amerikanen bezorgd zijn dat we een soort Imelda Marcos hebben die macht uitoefent achter de schermen zonder enige verantwoordingsplicht”, klaagde een van de partijen die het proces tegen het Witte Huis had aangespannen, voor de televisie.

Er zijn strakke wettelijke grenzen aan Hillary's rol. Formeel gezien zit ze in een monarchaal harnas. Als partner van het staatshoofd mag ze nog minder dan prins Claus. Nederlandse prinsen hebben wel altijd functies bij de overheid gekregen. Maar door de wetgeving tegen nepotisme heeft Hillary geen recht op een betaalde functie in de Clinton-regering. Nadat president Kennedy zijn broer Robert tot minister van justitie had bevorderd, verbood het Congres benoemingen van familieleden en aanverwanten.

De Washingtonse rechter noemde Hillary zelfs een outsider. Als echtgenote van de president kan ze geen deel uitmaken van de regering, zo besliste hij vorige week. Daarom moet ze beschouwd worden als onafhankelijk adviseur. De door haar voorgezeten commissie voor de hervorming van de ziektekostenverzekering moet haar informatie dus in openbare zittingen verzamelen.

Gelukkig voor het Witte Huis maken mazen in de uitspraak het haar mogelijk om gewoon met haar werk door te gaan. De afzonderlijke deelteams van Hillary's werkgroep hoeven de deuren niet te openen. Advies formuleren aan de president mag de werkgroep ook in beslotenheid.

Zelf geeft Hillary uiteraard altijd advies, van 's morgens aan het ontbijt tot 's nachts in bed. Schuin boven de Ovale Kamer van de president bevindt zich haar werkkamer, midden in het drukke gangverkeer tussen Clintons hooggeplaatste maar krap behuisde medewerkers in het kantoorgebouwtje aan de westelijke vleugel van het Witte Huis. Net zoals haar man bemoeit ze zich met de kleinste details, vooral bij benoemingen van nieuw politiek personeel. Ze neemt vaak zelf de stapels curricula en rapporten door voor functies in het tweede, derde en soms zelfs vierde echelon.

Hillary heeft een groot persoonlijk netwerk dat zich vooral uitstrekt over de departementen van onderwijs, volksgezondheid, sociale zaken en in het bijzonder justitie, waar ze als voormalig advocate veel belangstelling voor heeft. Minister van volksgezondheid Donna Shalala was een oude vriendin van haar, de onervaren handelsgezant Mickey Kantor een goede bekende. In het kantoor naast haar zit haar oude vriend Bernard Nussbaum, de binnenlandse adviseur van de president. Minister van justitie Janet Reno kwam op aanbeveling van Hillary's broer, Hugh Rodham. Zo zijn er vele andere Friends of Hillary verspreid door de regering.

Zij heeft er achterheen gezeten dat er bij politieke benoemingen een evenwichtige verdeling in geslacht en ras komt. Bij personeelszaken wordt er voortdurend geteld en gerekend. Zo kan het gebeuren dat een medewerker na lang zoeken triomfantelijk meedeelt: “We hebben geheel volgens de instructies een zwarte man kunnen vinden!” Maar dan kunnen er plotseling nieuwe verzoeken van boven komen: “Ze moet vrouw zijn want er is net elders in deze afdeling al een zwarte man benoemd.” Het is een van de redenen dat Clintons benoemingen met een slakkegang verlopen. De meeste vacatures zijn nog niet opgevuld. Ook de belangrijkste 290 bestuursposten zijn, buiten de ministers, nog grotendeels vacant.

Ook de vroegere first lady Eleanor Roosevelt lokte felle reacties uit met haar onafhankelijkheid. Toch lagen haar talrijke publieke activiteiten niet zo sterk binnen het overheidsapparaat als die van Hillary. Edith Wilson nam in 1919 de honneurs waar voor haar man Woodrow, toen die was getroffen door een beroerte die de helft van zijn hersenen verlamde. Zij beoordeelde met de zwaar zieke Woodrow de stemming in het Congres verkeerd en weigerde een compromis te sluiten met de Republikeinse oppositie. Uiteindelijk weigerde het Congres de ratificatie van het Verdrag van Versailles en daarmee het Amerikaanse lidmaatschap van de Volkenbond, de voorganger van de Verenigde Naties.

Hillary vult in tegenstelling tot Edith de zwakten van haar man goed aan. Ze is doortastender dan haar man maar ze mist zijn politieke talent. Ze is qua karakter meer advocaat dan scheidsrechter. Ze heeft sterke banden met de progressief-linkse vleugel van feministen en zakenwaarnemers voor minderheidsgroepen die tot 1988 zoveel invloed hadden gekregen in de Democratische partij dat veel kiezers ervan vervreemd waren geraakt.

Sinds haar aankomst in het Witte Huis is Hillary even hard aan werk verslaafd als haar man. Ze spendeert lang doorwaakte nachten aan haar werkgroep die soms in marathonzittingen van 18 tot 24 uur de feiten moet verteren. Verder bezoekt ze het Capitool en gaat op tournee door het land om politieke steun te vergaren. De nationale pers staat ze niet te woord, wel lokale journalisten, die, gevleid door de aanwezigheid van de hoge gast uit de hoofdstad, minder kritische vragen stellen. De nationale aandacht krijgt ze toch wel, met of zonder vraaggesprek.