Vrijdag 19; Tijgers en varkens

Twee springende tijgers hebben de discussie over citeren en kopiëren in de kunst, over diefstal en plagiaat, de afgelopen week een nieuwe impuls gegeven.

De Amsterdamse kunstenares Gerti Bierenbroodspot schilderde de tijgers vorig jaar op een affiche voor het Wereldkerstcircus van Henk van der Meydens theaterproduktiebureau Stardust Productions. Ze schilderde de dieren over van Dal's schilderij Dream Caused by the Flight of a Bee around a Pomegranate, a Second before Waking Up uit 1944. Bierenbroodspot noemt het werk "een hommage aan Dal'.

"Plagiaat' kopte het dagblad Trouw, dat deze maand als eerste de gelijkenis tussen Bierenbroodspot en Dal ontdekte. Een verslaggever van de krant maakte de organisatie voor auteursrechten van beeldende kunstenaars, de stichting Beeldrecht, op de kwestie opmerkzaam. Die heeft inmiddels de erven Dal ingelicht. Of die tot actie overgaan hangt volgens Beeldrecht-directeur C. Berendsen mede af van de mate waarin Bierenbroodspot financieel voordeel van het gebruik van het beeldcitaat heeft gehad. De kunstenares zelf zegt geen honorarium voor het ontwerp te hebben gekregen.

Bierenbroodspot voelt zich als dief te kijk gezet, en overweegt een proces wegens smaad tegen Trouw. Ze vindt zichzelf geen dief, maar een kunstenaar die niets ongebruikelijks heeft gedaan. Tot op zekere hoogte heeft ze daarin gelijk. De hele kunst hangt van dit soort dieverijen aan elkaar: citeren, bewerken, parodiëren behoort al eeuwen tot het handwerk van de kunstenaar. Bach gebruikte muziek van Vivaldi, Warhol reproduceerde krantefoto's zonder meer en Dal zelf voorzag de Venus van Milo van laatjes.

Uiteindelijk wordt de kunst er alleen maar beter van, van al dat kopiëren, bewerken en citeren.

Een ander punt is dat geciteerde kunstenaars niet altijd beter worden van die praktijk. Het is bij voorbeeld goed mogelijk dat Dal de springende tijgers op zijn doek weer gekopieerd heeft van een circusaffiche, of van een foto heeft nageschilderd. Krijgen zij of hun erven nog een vergoeding van de erven Dal? Ook het beeld van het varken van de Amerikaanse kunstenaar Jeff Koons, dat het Stedelijk Museum in 1989 kocht voor een kwart miljoen, is "overgenomen' van een ansichtkaart. De maakster, de fotografe Barbara Campbell, is in Amerika een rechtszaak tegen hem begonnen wegens plagiaat. Maar hoe de uitspraak over het varken ook zal zijn, de esthetische kwaliteit van Koons' werk staat daar los van.