"XTC: fantastisch, penicilline voor de ziel'; Alexander Shulgin, uitvinder van een kleine honderd psychedelische stoffen; "Psycho-actieve stoffen zijn een gereedschap om de geest te bestuderen'

ROTTERDAM, 18 MAART. Alexander Shulgin maakte in 1967 voor het eerst kennis met MDMA. In het jaar dat zijn stad, San Fransisco, overspoeld werd door hippies, zei een student op geheimzinnige toon dat hij, als kenner van psychedelische middelen zeker genteresseerd zou zijn in de stof. Shulgin probeerde het uit, was enthousiast en schreef erover. Dat hij daarmee de (her)uitvinder zou worden van "ecstacy', de populairste dansdrug van de jaren negentig, heeft hem verbaasd.

Shulgin: “Ik zag MDMA als een fantastisch hulpmiddel voor therapie, penicilline voor de ziel, zoals een psycholoog het heeft genoemd. Dat warme, open en heldere gevoel leek me niets voor de dansvloer; dat het een rage is geworden heeft me verbaasd.” Toch is MDMA een van de drugs die hij zelf is blijven gebruiken voor recreatieve doeleinden. De eerste keer met enkele vrienden in een camper. Zij dronken hun Martini's, Shulgin at zijn tabletje: dronkenschap en ecstacy-euforie bleken goed samen te gaan. "Low-calory Martini' noemde hij MDMA sindsdien.

Alexander Shulgin (1925), als uitvinder van een kleine honderd psychedelische stoffen een van de produktiefste drugsdesigners ter wereld, is deze week te gast bij de vierde "Conference on the Reduction of Drug related Harm' in Rotterdam. Hij spreekt zich in krasse bewoordingen uit tegen de Amerikaanse "War on Drugs'. In zijn ogen is dat een totalitaire politiek die de souvereiniteit over het eigen lichaam bedreigt, gebruikers marginaliseert en eerder de oorzaak dan de oplossing van drugcriminaliteit vormt.

Shulgin is niet de uitvinder van ecstacy, een stof die volgens hem "nogal simpel' is. In Duitsland werd MDMA - voluit metehyleendioxymethyl-amfetamine - al in 1914 gepatenteerd. Shulgin zelf had als zovele anderen de stof al eens terloops gesynthetiseerd in 1965. Maar in 1967 was hij de eerste die systematisch met het middel experimenteerde en de juiste dosering vaststelde.

Twee jaar geleden publiceerde Shulgin Pihkal, A Chemical Love Story. Pihkal staat voor Phenetylamines I have Known and Loved. Het is deels een gezamelijke autobiografie van Alexander Shulgin en zijn vrouw Ann, deels een politiek manifest tegen de "War on Drugs' en ook nog een "kookboek' voor tientallen drugs. Inclusief een kwaliteitsoordeel, want Shulgin heeft in de loop der tijd zijn eigen protocol ontwikkeld voor het testen van drugs. In eerste instantie is hij zijn eigen proefkonijn: “Ik begin met nanogrammen en ga behoedzaam richting milligrammen.” Wanneer hij een middel "interessant' vindt, probeert zijn vrouw het uit en daarna een select testpanel van vrienden. De vele beschrijvingen van overgeven, duizeligheid, paranoia, bodemloze depressies en afschuwelijke visioenen in Pihkal tonen dat Shulgin soms diep heeft geleden voor zijn passie.

Shulgins liefde voor drugs dateert uit de Tweede Wereldoorlog. Tijdens een overtocht naar Engeland kreeg hij morfine toegediend voor een ontsteking aan zijn duim. Shulgin verbaasde zich erover dat hij de pijn nog steeds voelde, zonder dat het hem stoorde. Later kreeg hij in een Engels ziekenhuis een glas sinaasappelsap aangeboden. Hij raakte meteen buiten westen omdat hij geloofde dat het sap de verdoving voor zijn komende operatie bevatte. Later hoorde hij dat het poeder op de bodem van het glas, dat hij had aangezien voor de verdoving, gewoon suiker was. Het was het begin van een levenslange interesse voor de krachten van de menselijke geest, en voor de stoffen waarmee die opgeroepen worden. Shulgin: “Voor mij zijn psycho-actieve stoffen in eerste instantie een gereedschap om de geest te bestuderen - door de werking ervan te verstoren, of juist te versterken. Daarna komt de therapeutische waarde. Dat het ook nog entertainment kan zijn, is een aangenaam bijeffect.”

Na de oorlog trad Shulgin in dienst van Dow Chemical, waarvoor hij een winstgevende insecticide ontwierp. Als dank kreeg hij zijn eigen laboratorium en het bedrijf liet hem vrij te onderzoeken wat hij wilde - dat waren psychedelische drugs. In de jaren vijftig, toen een klein aantal intellectuelen en het Pentagon geïnteresseerd waren in die middelen, liet het bedrijf Shulgin zijn gang gaan. Aanvankelijk werkte hij met proefdieren; in Pihkal zijn enkele hilarische passages te vinden over zijn mislukte pogingen Siamese vechtvissen onder invloed van LSD te krijgen. Hij begon te experimenteren met moleculaire structuren. Na in 1960 voor het eerst mescaline te hebben gebruikt, werd hij zijn eigen proefkonijn.

Shulgin heeft naar eigen zeggen nooit aan de verleiding blootgestaan een drugsgoeroe te worden zoals Timothy Leary. “Waarschijnlijk omdat ik geen Ier ben. Voor dat soort dingen ben ik te schuw. Ik heb altijd gewoon open kaart gespeeld met de autoriteiten, in wetenschappelijke tijdschriften geschreven over mijn vondsten. Dat leek me voldoende.”

In de loop van de jaren zestig taande bij Dow Chemical het enthousiasme voor Shulgins werk. Na een verzoek geen briefpapier van het bedrijf meer te gebruiken hield Shulgin de eer aan zichzelf en vestigde zich als onafhankelijk wetenschappelijk consulent. Experimenten vonden vanaf dat moment plaats in zijn privé-laboratorium.

Shulgin heeft van geen enkele uitvinding spijt, hoewel sommige van zijn drugs misbruikt kunnen en zullen worden. “Het is niet praktisch je te verzetten tegen het onvermijdelijke. Ik ben wetenschapper, mijn informatie is publiek domein. En ik geef een kwaliteitsoordeel, als iets giftig is, schrijf ik dat op en experimenteer ik niet verder met dat middel.”

Toch is één drug Shulgins zorgenkindje geweest: DOM. In 1967 kwam dit middel in veel te hoge doseringen op de markt onder de naam STP (Serenity, Tranquility and Peace). In lagere doseringen was het middel al sterker dan LSD, had Shulgin geconstateerd. Poliklinieken in San Fransisco werden overspoeld door jongeren die zich na drie dagen trippen begonnen af te vragen of de wereld nog normaal zou worden. Shulgin: “Er is nogal wat kritiek op mij geweest omdat ik niet meteen heb gezegd van welk middel al die jongeren ziek werden. De waarheid was dat ik geen idee had wat STP was. Pas na zes maanden kwam ik erachter.”

Op de Rotterdamse conferentie waren er onder de verzamelde drugshulpverleners en -onderzoekers zowel gepassioneerde ecstacy-gelovers als critci. Shulgin zelf heeft weinig bezwaar tegen massaal ecstacy-gebruik onder de jeugd. Volgens hem zijn alcohol en tabak de schadelijkste drugs die een mens kan gebruiken. Heroïne en cocaïne bezetten een middenpositie, ecstacy noemt hij een van de vriendelijkste drugs.

Mensen die waarschuwen dat nog onduidelijk is of MDMA neurologische beschadigingen op lange termijn kan opleveren, vinden bij Shulgins geen genade. “Een wanhopige poging om nog iets te bedenken tegen een drug waar weinig negatiefs over te zeggen valt. Hoe weet ik dat de rook van een kaars over twintig jaar geen longkanker veroorzaakt? Hoe weet ik dat de aluminiumfolie die ik om mijn broodjes wikkel over twintig jaar niet tot aderverkalking leidt? Het is een belachelijke tegenwerping, omdat we op lange termijn nooit weten waardoor een bepaalde afwijking veroorzaakt is.”

De sporadische "ecstacy-doden' in de Verenigde Staten en Engeland maken op hem al evenmin indruk. “Bij de Amerikaanse gevallen ben ik betrokken geweest bij de autopsie. Daar was sprake van een samenloop van omstandigheden, waaronder MDMA-gebruik. Wanneer dat alcohol was geweest, betwijfel ik of dat als doodsoorzaak was genoemd. In de Britse gevallen gaat het om kinderen die de hele nacht dansten, zonder veel te drinken, in benauwde, rokerige zaaltjes. Daar was uitdroging en oververhitting in het spel. Bij de miljoenen mensen die elke weekeind dansen en ecstacy gebruiken is dit geen slechte score. Natuurlijk blijft MDMA toxisch, zoals elke drug.”

De toekomst van de designer-drugs? Een speurtocht naar een veilige drug is zinloos, denkt Shulgin. “Dan is het beter je tijd te besteden met het zoeken naar de Heilige Graal. Je moet je neerleggen bij de tweede keus, een relatief veilige drug.” En voor het overige wijst hij op zijn tweede boek, dat volgend jaar uitkomt. Tihkal gaat het heten, Triptamines I Have Known and Loved. “Dat is een kookboek waar zeer interessante nieuwe stoffen in te vinden zijn.”