RISORGIMENTO

“In Italië is bijltjesdag begonnen”, schreef Marc Leijendekker (NRC Handelsblad, 23 februari). De historische parallel is treffend: zoals in 1945 werd afgerekend met fascisme en oorlogsmisdrijven, zo wordt momenteel corruptie aangepakt. Het recente pleidooi van de regering-Amato voor (gedeeltelijke) amnestie in de smeergeldaffaire doet denken aan het generale pardon voor fascistische misdrijven dat in 1946 werd afgekondigd.

Er zijn meer parallellen tussen het Italië van vlak na de Tweede Wereldoorlog en dat van nu. In 1945 zat Italië economisch volkomen aan de grond en om in aanmerking te komen voor het Amerikaanse Marshallplan moesten er strenge maatregelen komen om inflatie tegen te gaan. Italië sloeg de hand aan de ploeg en verrees als de bekende feniks wonderlijk snel uit de as. Anno 1993 is het de EG die sanering van de geldhuishouding eist - en niet zonder reden: het Italiaanse staatstekort heeft met zijn 2½ biljoen gulden het BNP overtroffen.

De belangrijkste overeenkomst tussen toen en nu is de nieuwe gezindheid in het land, de wil om met het verleden te breken. Destijds sprak men over een "tweede Risorgimento' (wederopstanding). Italië had immers sinds zijn eerste Risorgimento - die culmineerde in de eenwording in 1861 - slechts zwakke liberale regeringen gekend, in de twintigste eeuw afgewisseld door een weliswaar sterk, maar fascistisch bewind. De roep die nu klinkt, betreft een "Tweede Republiek' - als opvolger van de Eerste Republiek die na een referendum in 1946 werd uitgeroepen. Ook de basis voor de Tweede Republiek zal naar verwachting via een referendum (op 18 april) gelegd worden.

Als het huidige systeem van evenredige vertegenwoordiging wordt vervangen door een districtenstelsel zal dit het ontstaan van een links en rechts blok in de hand werken wat het mogelijk maakt dat de DC eindelijk eens niet in de regering komt.

Italië schudt zijn oude huid af, net als vijftig jaar geleden. Een onderdeel van die "metamorfose' is de verandering van het kiesstelsel, maar die sorteert pas effect wanneer tegelijkertijd de politieke moraal vernieuwd, en de corrupte elite vervangen wordt. Na bijltjesdag kan Italië beginnen met zijn derde "Risorgimento'.